.

آموزش ICDLآموزش برنامه‌‌نویسیآموزش بورس
آموزش اکسل Excelآموزش طراحی سایتآموزش ریاضی عمومی
آموزش آفیس Officeآموزش ساخت بازی موبایلآموزش مهارت های تند خوانی
آموزش تایپ ده انگشتیآموزش برنامه‌‌نویسی اندرویدآموزش نرم افزارهای Adobe
آموزش مهارت برای بازار کارآموزش برنامه‌‌نویسی پروژه محورآموزش ارائه و طراحی اسلاید
آموزش زبان های خارجیآموزش راه‌اندازی و مدیریت سایتآموزش آمار و احتمال مهندسی
آموزش طراحی 3D و متحرک سازیآموزش طراحی و گرافیک کامپیوتریآموزش ساخت انیمیشن و تدوین فیلم
● استخدام در فرادرس ● آموزش های رایگان ● تبلیغات کلیکی
.

مقاله رشته صنایع

اصول پایه در طراحی بسته بندی

اصول پایه در طراحی بسته بندی
طراحی بسته بندی را از چهار منظر مختلف می توان بررسی کرد:
روشی برای حفاظت محتویات بسته
عامل موثری بر قیمت گذاری محصول
بازاریابی که ویژگیها, و مزایای محصول را تبلیغ می کند.
بخشی از خود محصول
این مبحث به دو ویژگی آخر می پردازد , در حقیقت جایی که طراحی در راستای افزودن ارزش واقعی مطرح است . البته این به این معنی نیست که طراحی نقشی در بهبود نگهداری کالا یا کمک به بهبود راندمان قیمت ندارد.
طراحی بسته بندی در عصر حاضر از عملکردگرایی ساده فراتر رفته است و اکنون یکی از پیچیده ترین و جذاب ترین نمونه های هنر طراحان است . بیشتر محصولات بدون بسته بندی شان بی معنی اند.
یک بسته خوب طراحی شده باید ملزومات چرخه زندگی اش را دنبال کند.این چرخه زندگی از زمانی که برای بسته بندی محصولش به کار می رود (خواه با دست انجام شود یا در یک کارخانه) شروع می شود , تا سفرش به فروشگاه , و با رفتنش به محل استفاده ادامه می یابد و سرانجام پس از استفاده با قوانین زیست محیطی سخت رایج روبرو می شود.
بسته در هر یک از مراحل زندگی اش مقتضیات متفاوتی دارد: نگهداری محتویات , کمک به فروش آنها و کمک به مصرف کننده در استفاده از محصول .
مهم تر از همه, یک بسته باید در زمان خرید جلب توجه کند. هزاران محصول در فروشگاه برای جلب توجه خریدار در رقابت اند وطبق یافته های تحقیقات یک بسته در قفسه یک فروشگاه کمتر از سه ثانیه برای تصاحب این توجه فرصت دارد. این به این معنی نیست که بسته لزوما باید پر و برق یا ساده باشد , بلکه باید با سلایق مشتری همخوان باشد.
بیش از ده هزار بسته مختلف اعم از اجناس خوراکی و غیر خوراکی در یک سوپرمارکت معمولی برای انتخاب کردن وجود دارد. بنابراین رقابت برای دیده شدن در میان جمعیت است .
یک عامل کلیدی در کمک به شاخص بودن, داشتن نشانه های ساده وقابل تشخیص است .
نشانه هایی که حتی بدون نگاه مستقیم به آنها دیده می شوند. این نشانه ها را می توان ” ارزشهای بصری” نامید. ابزارهایی وجود دارند. که می توان آنها را برای ایجاد ارزش بصری و در نتیجه بیشتر دیده شدن به کار برد از قبیل فرم , رنگ , تصویر سازی و اسم.
اینها فقط چند ترفند هستند که یک طراحی می تواند برای کمک به یک بسته که داد بزند “سلام به من نگاه کنید” استفاده کند . از این گذشته بسته باید مورد بررسی دقیقتر قرار گیرد. در این سطح توجه به سلسله مراتب و قابلیت درک اطلاعات مهم است.
اولا و مهم تر از همه , آیا بسته مزیت های کلیدی اش را سریع منتقل می کند, خواه قیمت باشد (این ارزانترین محصول در ویترین است) اشتها آوری باشد(این خیلی خوشمزه است) , یا مزیت های کاربردی مانند اندازه .
از این گذشته , طراح باید اطلاعات کمکی مانند دستورات کاربردی با ترکیبات ماده غذایی را در نظر بگیرد. درک صحیح این سلسله مراتب کلید خلق یک بسته بندی مشتری پسند است. اینجا جایی است که رقابت بسیار شدید است و نوآوری ارزشمند.
اهمیت بسته بندی در تجارت:
خواه شما یک تولید کننده باشید یا یک خرده فروش طراحی بسته بندی باید بعنوان یک سرمایه گذاری دیده شود نه یک هزینه. متاسفانه بسیاری از شرکتها هنوز ابتدا به قیمت طراحی نگاه می کنند تا به ارزش کا.
موضوع اصلی اینجا این است که اغلب بسته بندی می تواند به نوعی از ارزش واقعی ذکر شده ختم شود و گذشته از خود محصول , بسته بندی به Brand تبدیل می شود.
با اینکه بسته بندی مظهر Brand می شود . شرکت باید به خاطر داشته باشد که Brand احتیاج به مراقبت دقیقی دارند.
گرچه یک Brand قوی بسته بندی شده می تواند در مقابل فعالیت رقیب برای ساختن علامت تجاری مقاومت کند, اما شاید جالب تر این باشد که یک بسته بندی قوی می تواند وسیله ای برای به دست آوردن سود بالاتر ارائه نماید.
اینجا جایی است که رقابت بسیار شدید است و نو آوری ارزشمند
خلاصه کلام اینکه طراحی بسته بندی تقریبا همیشه روی سود و زیان شرکت تاثیر دارد. تلقی آن بعنوان یک هزینه و نه چیز دیگری بیشتر از یک روش برای خلق تزیینات , نتیجه گیری نادرستی خواهد بود. تلقی آن بعنوان یک سرمایه گذاری و به کار بردن آن به عنوان یک حربه استراتژیکی اغلب به سود کلان منتبخ می شود.
اهمیت بسته بندی برای ضایعات عمومی برای بسیاری از موسسات خدمات عمومی رسیدن به مزایای شیوه های برتر در طراحی بسته بندی مستقیماً مشهود نیست.
به طور کلی در بیمارستان و درمانگاه , طراحی بسته بندی درکمک به انتقال تمام اطلاعات ضروری است و مهم بین پزشک , پرستار و بیمار نقش بزرگی دارد. محدوده این پیامها از اطلاعاتی درباره مقدار استعمال دارو تا تصاویر در نظر گرفته شده برای دادن آرامش و اطمینان و تقویت اعتماد به نفس می باشد.
بعلاوه , بسته بندی هوشمند می تواند به توزیع دارو و سهولت استفاده برای افراد سالخورده و بیماران نا توان کمک کند.
باید به خاطر داشته باشیم بسته بندی رسانه ای است که وارد خانه های ما شده است و چیزی است که شاید آن را بارها در یک دوره طولانی می بینیم. بنابراین می تواند رسانه خوبی برای اطلاع رسانی پیرامون موضوعات بسیاری از پیامهای عمومی مفید بهداشتی درباره تغذیه سالم گرفته تا هشدار درباره استعمال دخانیات باشد.
طراحی بسته بندی در دنیای امروز
امروزه بسته بندی ها تابع صرفه اقتصادی و سهولت در حمل و نقل می باشند. قیمت , زمان و مکان مناسب تعیین کننده اقتصاد بازار آزاد هستند. بسته بندی های امروزی باید با توجه به استانداردهای بین المللی طراحی و تولید شوند. زیرا باید حداقل سهم قیمت تمام شده در هر واحد تولید (محصول) به بسته بندی تعلق بگیرد, علاوه بر این بسته بندی از نظر خریدار رایگان و جزء منافع او به حساب می آید. در واقع بسته بندی باید دارای ظاهری زیبا بوده , محتویات درونش را حفاظت کند و قابلیت چیدمان در حالت عمده وقرارگیری بر روی پالتهای استاندارد را داشته باشد و در نهایت روی قفسه های فروشگاه ایستایی لازم را داشته باشد.
تمامی موارد یاد شده بسیار مهم است اما در نهایت به یک بعد قضیه پرداخته و از احساسات سخنی به میان نیامده است . هر چقدر بیشتر این تصمیم گیری ها وابسته به بازرگانان باشد احتمال موفقیت برای کسب مجوز ابداع و نوآوری کمتر خواهد شد” دنیای امروز از تمام رسانه های موجود مثل تلویزیون و مجلات برای جلب نظر ما و رسیدن به خواسته های ما بهره می گیرد در حالی که خواسته های ما به خود این رسانه ها تبدیل شده و از محصول واقعی دور شده است . یعنی وقتی چیزی را مصرف می کنید در واقع مشغول صرف تصویر یا تصور آن هستید نه خود محصول , با این همه بسته بندی می تواند نقش بسیار مهمی در ایجاد یک میل یا خواسته جدید در مشتری بازی کند . امروزه همه مردم با رسانه های گروهی آشنایی دارند و همه هم می دانند که با توجه به تبلیغات آنهاست که اقدام به خرید می کنند.
یک بسته بندی خلاقانه به این خاطر خلاقانه است که
الف- یا مردم هرگز آن را ندیده اند
ب- و یا به چیزی رسیده اند که به طور غریبی برایشان آشناست اما مدتهاست که آن را ندیده اند
هم چنین در دنیای امروز بسته بندی محور شکل دهی سمینارهای بسیاری می باشد.
موارد زیر باید در یک بسته بندی رعایت شود:
قابل تشخیص بودن- ازآنجا که پول و وقت بسیاری صرف تبلیغ و فروش محصول میگردد لذا قابل تشخیص بودن بسته بندی اصل اولیه آن و بسیار مهم می باشد. بسته بندی باید بتواند به سرعت تاثیر مثبت خود را روی خریدار بگذارد, عمچنین باید برای کسانی که آن را گذرا می بینند و آن افرادی که آن را در آگهی تلویزیون دیده اند , به گونه ای باشد که تصویر آن در ذهن شان باقی بماند بسته بندی های جدید باید به وسیله شکل ظاهرشان , رنگ مواد به کار رفته و نیز علاقه مصرف کننده که قبلا چیزی شبیه به آن را ندیده است به سرعت در بین دیگر بسته بندی ها قابل شناسایی باشد.
آگاهی دهنده بودن- هیچ تبلیغ تلویزیونی یا چاپی نمی تواند همانند بسته بندی گویای اطلاعات باشد. اطلاعات مربوط به دستورالعمل استفاده همیشه مسئله مهمی برای طراح به شمار می آید چرا که ضرورتاً باید روی بسته ظاهر و اغلب هم چئد بار تکرار شود.
بی واسطه بودن – بسته بندی همراه با اطلاعات مربوطه اش همواره در دسترس مشتری است . درنتیجه این ارتباط بین مشتری و بسته باید بی درنگ صورت پذیرد یکی از رسالات بسته بندی جدید این است که باید محرک یک واکنش سریع بوده و به سرعت پاسخ گوی سئوال آخر مشتری که برای چه کاری آن را برداشته است باشد.
بافت دار بودن:
به کارگیری موادی که دارای بافت ویژه ای هستند در صورت اجازه دادن بودجه, می تواند بسته بندی را در سطحی بالاتر از رقیبان قرار دهد, حس لامسه یک احساس مهم است که تمام احساسات دیگر را تحریک کرده و تحت تاثیر خود قرار می دهد اما متاسفانه در بیشتر موارد اهمیت لازم به آن داده نمی شود.
کابردی بودن:
بسته بندی باید در ست همان طور که تبلیغات می گوید عملکرد داشته باشد بسته بندی با استفاده از کارکرد خود باید راه را برای خلاقیت در بسته هموار کند و کارکرد, تقابل مواد و روند طراحی را مشکل می سازد.
چه کسی فکرش را می کرد که روزی چیپس و کرم شکلاتی را درون تیوپ های و لفاف های آلومینیومی که در اصل برای زمین پاک کن ها طراحی شده بود بخوریم ؟
قابل اعتماد بودن: امروزه قابل اعتماد بودن به خصوص در مواد غذایی از ابعاد بسیار مهم بسته بندی های استاندارد است. خوشبختانه توسط تحقیقات و آزمایش ها می توان طرح های جدید بسته بندی را جایگزین نمونه های فعلی کرد. البته بعضی وقتها ممکن است نتوانید آنچه را که تولید شده بهبود بخشید, اما سعی در انجام آن لذت بخش است.
ازرش های حسی به کارگرفته شده برای خلق یک بسته بندی جدید , نسبت ببه حس بینایی کارآیی بیشتری دارند. بسته بندی می تواند به واسطه مواد و فرایند , موارد ذیل را نیز بیان کند:
طعم – شیرین , تند, گوارا, خیلی تند, رسیده
بو – معطر , خنک , عجیب و غریب , دلتنگ کننده
صدا – لطیف و ملایم , خشن و زمخت , ترکیبی یا بافت دار
بساوش- خشک و ترد , سخت , ظریف , جدید , محکم
حس های فوق در زمان حاضر به دلیل اینکه اکثر بسته بندی ها یک جور جس را القا می کنند ارضا نشده اند. آنها با هم متحد شده اند تا بر موانع , بازارهای خاص , اهداف رسانه ای و دیگر عبارات این چنینی فائق آیند. لیکن چگونه می توان چنین بسته بندی را تولید کرد؟ اینجا چند نکته کلیدی وجود دارد که اطلاع از آنها به هنگام شروع کار بسته بندی بسیار مهم هستند که ممکن است آن را به عنوان یک بسته بندی جدید ثبت گرداند.
مواد / فرآیند
اولین نکته برای تحقیق بخشیدن به امر فوق این است که بدانیم علم قدیم, بزرگترین مانع سر راه اکتشاف است , تعامل ما با دنیا بر پایه دانش و اعتقادمان است که بر نحوه قضاوت و توانایی ما چهت فهم دیگر گزینه ها اثر می گذارد. طراحی یک کار خدماتی نیست بلکه یک فرآیند خلاقه بوده و طراح باید این توانایی را در راه های تعقیب کشف یک راه حل , تحت کنترل خود در آورد.
مانع دیگر در مسیر آزمایش , خود زنجیره تولید است. در واقع چاپ و بسته بندی , فقط در امر بهبود سطوح خدماتی (نه چیز دیگر) , مانع هر گونه اکتشافی توسط جامعه طراحی گردیده است تولید توسط رونق منابع انسانی و اقتصادی و متعاقباً هزینه رسیدن به طرح مورد نظر است که کنترل می گردد. و به دلیل ناکافی بودن منابع آموزشی, حقیقتاً دو مورد فوق به بیشتر دانشجویان آموزش داده نمی شود. غیر از لیتوگرافی افست, چاپ به عنوان بهترین مورد باقی مانده در دانشگاه ها در نظر گرفته می شود.
این بر عهده طراح است که به جمع آوری اطلاعات از این مواد و مراحل بپردازد . در تمام نواحی جغرافیایی شهری در سراسر دنیا , فروشندگان مواد و خدمات را ارائه می دهند اما جالب است بدانید که همیشه کاربرد, کمی با این خدمات چاپی بسیاری وجود دارد که این اختلاف اولین فرصت برای طراحان است . چنانچه بتوانید راه حل های بسته بندی های موجود را از یک گوشه جهان به خود اختصاص دهید و آنها را برای خودتان اقتباس کنید, می توانید این فرصت را تجربه کنید. این به خود اختصاص دادن ممکن است واقعی نباشد اما روش اجرای نحوه استفاده میتواند جدید باشد. همین روش را هم میتوان در مورد اقتباس مواد و فرآیند یک بخش از صنایع و بکارگیری آن در جایی دیگر , اظهار داشت . در زمینه صنعت و پزشکی را ه های غنی و بهره برداری نشده بسیاری از مواد , مراحل و ایده ها وجود دارد که هرگز کشف نشده اند . لازمه این کشف داشتن دانش سطح بالایی از محصول نیست بلکه فقط داشتن یک ذهن پرسشگر کافی است.
آزمایش در قالب بسته بندی به خصوص متکی بر شناخت مواد است . همه مواد دارای ویژگی های متفاوتی می باشند که برخی از آنها به شما اجازه دستکاری کردن به مواد را به شکلی که دوست داشته باشید می دهند و برخی هم این اجازه را به شما نمی دهند. یک ورق تخت از یک ماده را نمی توان بدون دردسر و پیچیدگی تا یا خم کرد. پس چه شکل دیگری را می توان به وجود آورد و یا حداقل چگونه می توان یک شکل مشابه ساخت؟
فرض کنیم یک جعبه دارای اضلاع کناری, سرپوش , کف , کلید, سوراخ و در است . بعضی از این قسمت ها نقش مهمی در حفاظت از محتویات دارند. با استفاده از هر ماده ای اجزاء فوق ویژگی های متفاوتی به خود می گیرند. مثلاً در , وقتی از پلاستیک ساخته شود و دارای حجم خاصی شود شبیه یک مجسمه به نظر می رسد که به عنوان قسمت اصلی بسته بندی باید روی تبلیغ آن سرمایه گذاری شود.
همچنین فرآیند کار را باید مثل راه های متغیر جداکردن سرپوش جعبه در نظر گرفت . درست است که بگوییم آن , هم تجهیزات کران قیمت نیاز دارد , هم زمان طولانی , اما چنانچه استفاده از ورق تخت یک ماده نظر شما را تامین نکند فرآیندهایی مثل ایجاد خلا , جوشکاری های متفاوت و ما فوق صوت میتوانند اقتصادی به نظر آیند.
نکته دیگری که باید در نظر گرفته شود این است که بستهبندی به اندازه محتویات درونش لازم و حیاتی است.
بسته بندی کاربردی
انواع تیوبهای انعطاف پذیر
تیوبهای انعطاف پذیر را می توان از فلز به روش ضربه – اکسترود , از پلاستیک به روش اکسترود و کواکسترود (CO-extrude) و از مواد لایه بندی شده ساخت . هر یک از این روشها تیوبی با خواص کاربردی متفاوت ایجاد می کند. این خواص در جدول ۱ – ۱۹ خلاصه شده است
عدم برگشت پذیری یعنی قابلیت تخت ماندن تیوب پس از این که محتویات آن خارج شود. برای بسیاری از کاربردهای دارویی از خواص مهم است , در این گونه موارد مکش هوا به درون تیوبی که قسمتی از محتویات آن خارج شده ممکن است به آلودگی محصول منجر شود. خاصیت عدم برگشت پذیری عالی همراه با خاصیت بازدارندگی مطلق , فلزات را مناسبترین ماده برای بسیاری از کاربردهای دارویی ساخته است . تیوبهای لایه بندی شده (لمینیتی) که با یک لایه فویل آلومینیوم ساخته شده اند نیز تقریباً به خوبی فلزات چنین خواصی را از خود نشان می دهند. تیوبهای کواکسترود شده دارای لایه های بازدارنده برای بسیاری از کاربردهای کمتر حساس , خاصیت بازدارندگی کافی را دارند , ولی خاصیت عدم بازگشتی پذیری مناسبی ندارند. با وجود این , در مورد بسیاری از لوازم آرایشی و سایر کاربردهای عمومی , فقدان خاصیت عدم برگشت پذیری به عنوان یک ویژگی مثبت قلمداد می شود , زیرا این امر امکان نمایش کامل مشخصات گرافیکی بسته بندی در طول عمر مخصول را فراهم می آورد.
بدنه تیوپهای فلزی و پلاستیکی شکل داده شده به روش افست خشک چاپ می شوند . یکی از محدودیتهای این روش این است که چاپ تمام رنگی (ترکیبی) در آن مشکل است (هر چند غیر ممکن نیست) از این رو بیشتر تزئینات تفکیکی محدود میشود. تیوبهای امینیتی در حالت تخت تخت چاپ قرار می گیرند, به همین دلیل, حداقل از نظر اصول کار , هر روش چاپی تمام رنگی برای آنها امکان پذیر است . در مورد این تیوبها اغلب از روش گراور (gravure) استفاده می شود. (در حال حاضر چاپ فلکسوگرافی نیز در این عرصه بخوبی فعالیت می کند . سرویراستار)
شکل بطری
مبحثی که در این بخش در خصوص شکل های مختلف بطری می آید عمدتاً با توجه به دبه ها و بطریهای پلاستیکی تنظیم شده است , هر چند توضیحات کلی در خصوص شکل بطری به طور یکسانی در مورد بطریهای شیشه ای نیز مصداق دارد.
هنگام طراحی یک بطری یا دبه , اولین ملاحظاتی که باید در نظر گرفته شود ماهیت کالا و چگونگی استفاده یا دسترس مصرف کننده به کالاست , در مواردی که محصول نیمه جامد است (مثل کرم آرایشی , کره بادام زمینی یا مربا) باید آن را با ابزاری از ظرف خارج ساخت. این ابزار ممکن است قاشق , کارد کره , یا در مورد کرمهای آرایشی, انگشت باشد و دسترسی راحت به محصول و برداشتن آن نیازمند این است که ظرف آن دهانه گشاد (جار) بوده و عمقش بیشتز از طول ابزار مورد استفاده نباشد. این ظرف باید فاقد شانه و هرگونه مشخصه شکلی باشد که فضای مرده ایجاد کرده و دسترسی به آن با ابزار سخت باشد. (شکل ۱۹-۷). ایده آل این است که این ظرفها دارای دیواره های داخلی صاف و مستقیم و بدون برش باشند. این امر تنها در صورتی قابل پیاده سازی است که دنده حدیده های دربندی , پیرامون بخش خارجی یک سییلندر با دیواره های مستقیم قرار داشته باشد , که نتیجه آن دربندی است که قطر آن از ظرف بیشتر خواهد بود. به دلایل زیبا شناسی , در برخی از طراحیها باید سطح خارجی دربندی و دیواره ظرف کاملاً هم سطح یکدیگر باشند. یکی از راههای رسیدن به این هدف در شکل ۱۹-۸ نشان داده شده است . ظرفی که به روش تزریقی قالب ریزی شده است . ظرفی که به روش تزریقی قالب ریزی شده است در واقع کاسه ای با دیواره های هموار برای نگهداری محصول در خود دارد. دنده های دربندی بر روی ظرف قرار دارند. ظرف محصول یک پوسته خارجی است. که سطح هموار لازم برای همخوانی کامل با دربندی را فراهم می کند. در کف پوسته خارجی و بر سطح خارجی ظرف نگهداری محصول سازو کاری تعبیه شده است که با در گیر شدن در یکدیگر باعث قفل شدن ظرف درون پوسته می شود و از چرخیدن ظرف درون پوسته هنگامی که دربندی را می پیچانیم جلوگیری می کند.
محصولاتی غلیظی مثل شربتها و سسها تا اندازه ای روان هستند که جریان پیدا کنند . بطری این نوع محصولات باید تا آن جایی که از نظر ظاهری پذیرفتنی است , سوراخ خروجی بزرگ داشته باشد. دیوار ه ها باید هموار بوده و فاقد شانه باشد و با شیب ملایم شبیه قیف به سوراخ خروجی منتهی شود. (شکل ۱۹-۹)
در مواردی که هزینه های حمل از اهمیت برخوردار است , بطری باید جمع و جور بوده و دارای کوتاه ترین قسمت گلویی باشد . هر چه قطر سوراح خروجی بزرگتر باشد عملیات پرکنی نیز سریعتر و راحت تر انجام می شود . نوع طراحی گلویی بر میزان ارتفاع قابل روئیت محصول پر شده در ظرف تاثیر دارد . یک اختلاف حجم معلوم از محصول پر شده درون بطری , در بطری های با گلویی باریک بیشتر خود را نشان می دهد تا بطریهای با گلویی گشاد (شکل ۱۹-۱۰)
ویژگی های کلی طراحی :
بطریها را باید با انحناهای باز و نرم طراحی کرد. گوشه های تیز به صورت نقاط تمرکز تنش عمل می کنند و باید از آنها پرهیز کرد.
بطریهای با دیواره مستقیم و صاف در مقایسه با بطریهای مشابه که دارای نقشها و انخناهای محیطی یا عمودی هستند مقاونت فیزیکی کمتری دارند. حلقه های محیطی استحکام حلقوی بطری را افزایش می دهد که نتیجه آن مقاومت بیشتر بطری را در برابر تغییر شکل به سمت داخل (قر شدن) یا بیرون زدگی دیواره (شکم کردن) می باشد.
نقشهای عمودی در وهله اول باعث افزایش قابلیت تحمل بار بطری در جهت بالا به پایین می شود . بسیاری از بطریها دارای نقش های برجسته یا تزئینی هستند که باعث بهبود خواص فیزیکی و همچنین افزایش زیبایی ظاهری آن می شود. (شکل ۱۹-۱۱)
قرشدگی دیواره در یک بطری دایره ای شکل کاملا به چشم می آید به همین دلیل است که از بطری های بیضوی و مکعب مستطیل بیشتر استفاده می شود. به طور مثال , بیشتر بطریهای مواد شوینده ظروف آشپزخانه بیضوی یا مکعب مستطیل هستند. این بطریها اغلب در قسمت میانی باریک می شوند تا نگه داشتن آنها در دستان خیس و لغزنده ساده تر باشد.
در حالی که حلقه ها یا شیارهای محیطی , بطری را در جهت شعاعی محکم تر می کنند, ولی آن را در جهت محور عمودی انعطاف پذیر تر یا فنری تر می کنند. این حالت فنری در صورتی که حلفه ها شعاع تیز داشته و عمیق باشند بیشتر می شود. (شکل ۱۹-۱۲). هر چه فنریت در جهت عمودی بیشتر شود, احتمال وقوع لرزشها و ارتعاشات حمل بیشتر شده که نتیجه آن می تواند شرایط شدید لرزش باشد. طرح هایی که درآنها فنریت به طور غیر عادی زیاد است باید بررسی پاسخ فرکانسی و تعیین فرکانسهای طبیعی با استفاده از روشهای آزمون قبل از حمل تحت آزمون قرار گیرند.
شانه های تخت که به قسمت انتهایی بطری منتهی می شوند به راحتی تغییر شکل می دهند (شکل ۱۹-۱۲ مثال چپ) و تحت بارگذاری دراز مدت باعث ایجاد شکستگی در محل اتصال قسمت انتهایی به شانه می شوند. شانه های با شیب ملایم و انحناهای نرم باعث توزیع بار یکنواخت می شوند. قسمت تحتانی (پایه) یک بطری تحت بدترین شرایط محیطی نسبت به سایر بخشهای آن قرار دارد. انحناهای نرم و شعاعهای بلند تنشهای داخلی قالبگیری را کاهش داده وشکل توزیع و استحکام ماده را بهبود می بخشد.
به طور مشابه , (انحناهای مربوط به پانل برچسب زنی نیز باید دارای فرم و با شعاع بزرگ باشند)(شکل ۱۹-۱۳)
دبه های بزرگ دسته دار یک وسیله موثر و کارآمد در جابه جایی حجم های بزرگتر محصولات مایع هستند, از آن جایی که این دبه ها سنگین هستند, استحکام فشردگی در جهت عمودی (از بالا به پایین) در آنها بسیار مهم است . موثرترین روش دستیابی به استحکام فشردگی در جهت عمودی طراحی دبه هایی است که دهانه خروجی آنها را در وسط بوده و دیواره های آنها شیب ملایم داشته باشد. ولی چنین دبه ای از نظر روش بیرون ریختن محتویات آن چندان مطلوب نیست . دبه هایی که دهانه خروجی آن خارج از مرکز قرار دارد (نوع F) متداولتر هستند, ولی هنگامی که روی هم چیده می شوند, تقریباً تمام بار بر یک طرف دبه متمرکز می شود.
بهترین طراحی ها آن هایی هستند که دسته را در محلی قرار می دهند که هم سطح با سطح در بندی قرار میگیرند(شکل ۱۹-۱۴) و بدینترتیب باعث می شوند که بار به طور یکنواخت تری بر دیواره های بطری وارد شود.
بطری هایی که مرکز جرم آنها در قسمتهای پایینی بطری قرار می گیرد بهترین مشخصات از نظر جابجایی راحت را از خود نشان می دهند.
بطریهایی که قسمت بالایی آنها گشادتر از قسمت پایه است هنگام انتقال بر روی تسمه های نقاله در مواردی که گروه بطریها از مقابل یکدیگر عبور می کنند مشکلاتی را در جابه جایی ایجاد می کنند . (شکل ۱۹-۱۵) انحراف عرضی , یکی دیگر از مشکلات محتمل درمرحله جابه جایی است , که در مورد بطری های با مقطع بیضوی باریک بیشتر رخ می دهد. انحراف عرضی باعث روی هم افتادگی بطریها شده و موجب میشود که بین نرده های نقاله گیر کنند یا در حرکت ایجاد مشکل نمایند.
قبل از اقدام به طراحی بطری باید نیازمندیهای مربوط به برچسب زنی را در نظر گرفت. در مواردی که سرعتهای بالا در برچسب زنی مهم است سطح مقطع گرد مناسب تر است. در مقایسه , استفاده از برچسبهای Three-Side-Wrap بر روی بطریهای با مقطع مربع در سرعتهای برچسب زنی بالا چندان قابل کنترل نیست.
بسیاری از برچسبهای پلاستیکی با خواص شرینک ساخته می شوند و چنان طراحی می شوند که با انحناهای پیچیده نیز قابلیت هم خوانی داشته باشند. در حالی که , کاغذ تنها در یک محور می تواند انحنا پیدا کند و در نتیجه نمی تواند باسطوحی که در دو محور انحنا دارند هم خوانی یابد. برچسبی که مانند شکل ۱۹-۱۶ در شانه بطری قرار میگرد تنها در صورتی به درستی عمل می کند که شانه یک مخروط واقعی با وجوه راست و مستقیم (بدون انحنا) باشد.
برچسبهایی که بر روی بطریهای با شانه شیبدار و بدنه مخروطی شکل قرار می گیرند در مرحله جابجایی باسطح سایر بطری ها تماسی پیدا نمی کنند.
بطریهایی که دیواره غیرشیبدار و مستقیم دارند . معمولاً دارای پانل تو رفته هستند تا از تماس برچسبهای بطریهای همجوار با یکدیگر و همجنین با دیواره جعبه کارتن در خلال مرحله جابجایی جلوگیری به عمل آید. پنلهای برچسب زنی در بطریهای شکل های ۱۹-۱۰ , ۱۹-۱۱ , ۱۹-۱۴ نشان داده شده است.
برجسب زنی که درموقعیتی نصب شده که در تماس مستقیم نقطه به نقطه با بطری مجاور یا ظرف حمل (کارتن) قرار میگرد. در معرض آسیبهای حاصل از سایش می باشد.
بسته بندی برای صادرات
بسته بندی , لباس یک کالاست و بسته بندی آبروی یک کالاست و بسته بندی زیبا و شکیل موجب علاقه و محرک نیاز و بسته بندی زشت و نامناسب سرکوب کننده تقاضاست . بسته بندی در ارتباط مستقیم با اخلاق و روحیات یک ملت است . بسته بندی کالاهای صادراتی باید به گونه ای طراحی شوند که:
” در کشور مقصد, با آداب و فرهنگ رایج مردم آن کشور هماهنگی داشته باشند.”
یکی از بزرگترین مشکلات در صادرات کالاهای مصرفی , میوه ها , تنقلات , کالاهای بهداشتی و روزمره , مشکل بسته بندی مناسب و همخوان باسلیقه و نیاز مصرف کنندگان در بازار هدف است.
بازاریابی دیگر یک دایره با یک شعبه حقیر در ساختار سازمانی شرکتها نیست بلکه در سطح معاونت و مدیرعامل و از حوزه های استراتژیک واحدهای بازرگانی و تولیدی به شمار می رود.
بسته بندی یکی از ویژگیهای حساس , مهم و دارای نفوذ بر مصرف کننده است که ضمن ایفای وظیفه حفاظت از کالا, وظیفه اطلاع رسانی معرفی کالا , ارسال پیام و بالاخره ترغیب مصرف کننده بر خرید را انجام می دهد.
به کمک بسته بندی می توان کالا را معرفی کرد, ویژگیها یا صفات و کیفیات مورد نظر مصرف کننده را به آگاهی او رساند, مزیتهای کالا را نسبت به دیگر تولیدات نشان داد, در مشتری ایجاد انگیزه کرد, وفاداری مشتریان گذشته را جلب کرد. روی مشتریان گذشته را جلب کرد. روی مشتریان آینده اثر گذار بوده و بالاخره با هزینه ای به مراتب کمتر از هزینه های تبلیغات در رسانه های جمعی , پیامهای لازم را در محل فروش به مشتری برساند.
تبلیغات در حمل و فروش یا به کمک بسته بندی و یا به کمک پوستر و دیگر وسایل تبلیغاتی مانند پرچم , تقویم , تابلو و . . . انجام می شود.
بدین لحاظ است که بسته بندی های مصرف کننده در اطلاع رسانی و ترغیب مصرف کننده احتمالی به خرید از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
و بالاخره نکته مهم اینکه با عنایت به تولیدات میلیونی درشرکتهای بزرگ چند ملیتی و لزوم صادرات مازاد محصول به خارج معمولاً از مکانیزم های القای نیاز با ایجاد نیاز کاذب استفاده می شود ولی در وادی بازاریابی داخلی معمولاً می توان این مکانیزم ها را فقز در نظر داشت ولی با توجه به الگوی مطلوب مصرف و فرهنگ و سلیقه و ذائقه و قدرت خرید مردم , نوعا شیوه مقتضی را بکار بست.
بسته بندی از ابزاهای مهم بازاریابی در بعد ملی و بین المللی است که نقش کلیدی خود را در افزایش فروش , کاهش موجودی انبار و به حداکثر رساندن سود بنگاه های تولیدی نشان داده است.
بنگاه های اقتصادی برای تقویت قدرت رفابت خود در بازارهای داخلی و خارجی سالهاست که به موضوع بسته بندی توجه دارند و از طراحی , گرافیک , رنگها و بکار بردن مواد به بسته بندی مناسب برای افزایش سهم خود در بازار رقابتی بهره می گیرند.
مدیران بازاریابی به طور معمول درباره موضوعاتی مانند تحقیقات بازاریابی , خرید , مواد اولیه , توزیع , قیمت گذاری ها , راههای افزایش فروش و . . . تصمیم میگرند. وظیفه بسته بندی از نظر ایجاد رابطه با مشتری القاء نیاز و ترغیب مشتری به خرید در زمره وظایف مدیران بازار یابی است و تصمیم مشترک آنها با مدیران تولید می توانند در اتخاد روش مناسب و جذاب بسته بندی و بارازیابی موثر واقع شود.
تحقیقات ویژه و نقشهای شرکتهای بزرگ در زمینه بازاریابی و راههای پیشبرد فروش نشان می دهد که بسته بندی بیشتری اثر را در افزایش فروش (در بازارهای درون و برون مرزی) دارد بسته بندی مقوله ایست از تولد تا مرگ جواع انسانی را همراهی می کند. متاسفانه در کشور ایران اغلب صنعت بسته بندی در همان حد روش سنتی گردآوری محصول و انتقال آن به بازار باقی مانده است . در شرایطی که دیگر کشورها کالاهای مصرفی نه چندان مرغوب شان را در ظروف و بسته بندی هایی فوق العاده شکیل و مشتری پسند روزانه بازارهای جهانی می کنند, کالاها در کشور ما ره رغم مرغوبیت بسیار بالا , روی دست تولید کننده می ماند, بسیاری از کالاهای ایرانی به صورت فله به کشورهای دیگر (نظیر ترکیه و .. .) می رود و پس از بسته بندی مناسب به نام محصول همان کشور به فروش می رسد.
سالانه از ۱۷ هکتار نخلیات آبادان حدود ۵۵ هزار تن رطب و خرما … برداشت میشود. حال باید پرسید سهم ایران از صادرات این محصولات چقدر است ؟ متاسفانه فقدان بسته بندی مناسب باعث شده است تا خرمای تولیدی داخل با قیمت نازل به خارج ازکشور صادر شده و در کشورهایی چون انگلیس و کشورهای آسیای میانه با بسته بندی مدرن مجددا به قیمت به مراتب بالاتر صادر شود.
این درحالیست که شرکت های کوچک صنایع غذایی در ایران طی سالهای اخیر با تلاش فعالان بخش خصوصی در راستای کسب سود بیشتر و بازگشت سریع سرمایه توانسته گام های بسیار کوچی بردارند.
از سوی دیگر فقدان تکنولوژی ساخت وتولید ماشین آلات صنایع غذایی و تبدیلی در کشور فعالان این صنعت را با هزینه های بالای خرید و نگهداری این دستگاه ها مواجه کرده است. عدم توجه به صنایع غذایی و تبدیلی در کشور طی سالهای گذشته علی رغم تمام سودهای کلانی که در نهفته در تعامل با موضوع الحاق به سازمان تجارت جهانی, سبب بیداری صاحبان این صنعت ازخواب زمستانی شده و آنان را در تب و تاب جهانی شدن قرار داده است.
امروزه آن دسته از کشورهای فقیر دنیا که اقتصادی وابستگی به کشاورزی دارند به دلیل نداشتن صنایع مدرن و نگهداری اصولی , مقادیر کلانی از محصولات کشاورزی آنها یا نابود می شود و یا در بازارهای غیر قابل اطمینان به قیمت نازل به فروش می رسد.
آمار و ارقام , گویای این مطلب است که در کشورهای پیشرفته و صنعتی , چندین برابر درآمد کشور ما در خصوص بسته بندی کالاهای مختلف صرف می شود و از تکنولوژی مدرنی در بسته بندی استفاده می شود نبودن تکنولوزی , عدم بسته بندی , مواد اولیه مناسب و ماشین آلات جدید در ایران سبب شده که وضعیت بسته بندی در سطح بینابین واقع شود.
در حالی که کشورهای پیشرفته رشته های بی شماری در رابطه بابسته بندی دارند اما درایران ار چند عدد تجاوز نمی کند و آن هم بیشتر مربوط به بسته بندی مواد غذایی بوده و فاقد یک دید کلی و اطلاعات لازم در علم بسته بندی است.
طراحی بسته بندی و توجه به خصوصیات مصرف کننده
باید توجه داشت افرادی که برای خرید به فروشگاهها می روند سه گروه هستند.
گروه اول:
آنان که جنبه اقتصادی را در خریدهایشان همواره مدنظر دارند و برای جلب توجه آنها ارایه نمونه های مجانی کارساز است
گروه دوم:
موقعیت اقتصادی بهتری دارند و تفاوت قیمت چندانی برایشان مهم نیست و اغلب از اقشار تحصیل کرده جامعه هستند. مسایل حفظ محیط زیست و سلامت و بهداشت کالال را مدنظر دارند و هنگام خرید به بسته بندی کالا اهمیت می دهند. لذا طراحی بسته بندی مناسب بهداشتی و جذاب برای جلب توجه آنها ضرورت دارند.
گروه سوم:
افرادی هستند که به صورت موردی خرید میکنند و از پیش تصمیم خاصی برای خرید ندارند. برای جلب توجه این گروه نیز طراحی بسته بندی اهمیت پیدا می کند.
در کشورهای توسته یافته که بازار بالقوه برای بسیاری از محصولات تولیدی در جهان می باشند. ارایه بسته بندی های مناسب خانواده (خانواده های تا بعد ۴ نفر) اهمیت زیادی دارد. این افراد قدرت خرید زیادی دارند و برای نفوذ در آنها و ترغیبشان به خرید موضوع طراحی بسته بندی از ابزار کار بازاریابی موفق می باشد.
طراحی بسته بندی از شاخه های طراحی صنعتی است. طراحی بسته بندی علاوه بر درک حجم و فرم بسته بندی علاوه بر درک حجم و فرم بسته بندی باید گرافیک قابل درک باشد تا بتواند طراحهای عملی , اقتصادی و ابتکاری ارایه دهد و درباره فن آوری تولید و موارد مورد استفاده در صنعت بسته بندی آگاهی کافی داشته باشد.
برچسب
از نظر تاثیر فرم در بسته بندی , شکل برچسب بسیار مهم است و معمولا بسته ها با اشکال مکعب و چهارگوشی به خاطر قابلیت شان دارای خصوصیت اطلاع رسانی با بهترین نحو مناسب می باشند. از سوی دیگر برچسب های چهار گوش و مکعب شکل, فضای قفسه های فروشگاهها را تلف نمی کند. البته شکل و رنگ بسته ها در کنار هم به گونه ای که باعث اغتشاش بصری نشود, نیز اهمیت زیادی دارد.
طراحی خط برای درج پیامهای تولید کننده بر مشتری اهمیت زیادی دارد. برخی از طراحان استفاده از خطوط خاصی را مطرح می کنند و برخی پیوسته درحال ابداع خطوط جدید هستند.
به طور کلی یک طراح بسته بندی باید بتواند از توانایی و تجربه خود در انتخاب خط برای پوسترها ,نشریات و علایم بازرگانی درمعابر و … استفاده کند.
نقش بسته بندی در صادرات
تبلیغات از ابزار اصلی بازاریابی است و بسته بندی حلقه تکمیل کننده زنجیر تبلیغت است. بسته بندی اهمیت فزاینده ای از نفوذ به بازارهای پر رقابت امروزی است. پژوهش موسسه انگلیسی << یونایتد بیسکوتیس >> نشان می دهد که از مطالعات خرده فروشی مشاهده کالا در قفسه فروشگاه و خرید در یک نگاه ۴۲ درصد و دیگر روش ها ۶ درصد فروش را باعث می شود.
با این وصف بسته بندی مناسب سهم بسزایی در فروش کالا دارد زیرا که معمولاً نیمی از مشتریان با مشاهده محصول در بسته بندی مناسب و جذاب به خرید می پردازند.
در طراحی بسته بندی کالاهای صادراتی, توجه به بازارهای مصرف , قدرت خرید مردم در این بازارها و فرهنگ و سلیقه آنها ضروری است.
برای نفوذ در بازارهای رقابتی پرتقاضا , تمام عرضه کنندگان کالاهای مشابه به ویژگیهای بسته بندی مناسب و شکیل توجه دارند و آنان که نسبت به این امر دقت نداشته باشند از بازار خارج خواهند شد. در سالهای اخیر با وجود پیشرفتهایی که در صنعت بسته بندی , طراحی بسته بندی و مواد مورد استفاده در آن به وجود آمده است اما همانطور که در بالا گفته شد هنوز بخش زیادی از کالاهای صادراتی غیرنفتی کشور ما به صورت فله یا با بسته بندی نامناسب عرضه می شود. این گونه کالاها درکشورهای واسطه تجدید بسته بندی شده و با قیمت های بسیار بالاتر به بازارهای مصرف عرضه می شوند.
تولید کنندگان بخش خصوصی که نیاز به گسترش بازارهای فروش در داخل و ارایه نامناسب کالاها توجه بیشتری مبذول نمایند چرا که حتی رعایت تمام اصول بهداشتی و استانداردهای قابل قبول جهانی , بدون عرضه نامناسب و شکیل کالاها , هزینه هایی است که برگشت آنها تضمین شده نیست. با عنایت به این مطلب که هزینه های بسته بندی کمتر از ۱۰ درصد هزینه تمام شده کالا را تشکیل می دهد. اما اهمیت فزاینده ای در فروش دارد.
مدیران تولید و بازاریابی با هماهنگی و تلاش مشترک خود و درک اصول فرهنگی بازارهای فروش می توانند بسته بندی هایی مبتکر ارایه دهند که در افزایش فروش کالا و به حداکثر رساندن سود واحد تولیدی موثر باشد. ازآنجایی که توسعه صادرات غیرنفتی گامی در جهت فقر زدایی و دستیابی به اقتصاد بدون نفت است و ادامه حیات اقتصادی کشور در بلندمدت را تضمین می کند, نقش بسته بندی در افزایش صادرات بیش از پیش اهمیت یافته و سرمایه گذاری دراین زمینه ضرورت دارد.
“بسته بندی صادراتی” یعنی زرق و برق آن بیشتر باشد. در حالی که بسته بندی صادراتی به دلایلی باید متفاوت باشد. این تفاوت دلایلی کاملاً تکنیکی و تاکتیکی دارد. زمانی که صحبت از صادرات می کنیم و به بعد مسافرتی که کالاهای صادراتی می بایست طی کند توجه کنیم. بنابراین دور بودن مقصد خود باعث می شود تغییراتی روی نوع مواد, نوع سیستم تکنولوژی و یا سیستم حمل و نقل انجام شود. یک کالا ممکن است به گونه ای طراحی شود که در صد کیلومتر اول به طرف ضعف خود را نشان دهد اما درصد کیلومتر بعدی ضعف ناشی از بسته بندی کاملا آشکار شود . در بحث استانداردها ممکن است مقیاس وزنی فرق داشته باشد.
معرفی رعایت الزامات مهم در صادرات بسته بندی:
بازار
اندازه , حجم , ارزش فعلی و روندهای آتی
نام های تجاری و سهم آنها از بازار
فصلی بودن
عوامل بین المللی ,ملی و منطقه ای
توزیع: عمده فروشی و خرده فروشی
شرح حال خریدار, مسرف کننده , کاربر نهایی و تصمیم گیرنده های خرید:
سن
جنس
گروههای اجتماعی – اقتصادی
مشخصات ویژه
۲- محصول:
۲-۱- ماهیت محصول
۲-۲- تاریخچه
۲-۳- سهم نام تجاری
۲-۴- محصولات رقیب
۲-۵- نام تجاری مورد اعتماد
۲-۶- انگیزه خرید
۲-۷- جایگاه فروش و جایگزین در قفسه
۲-۸- استراتژی نگارش متن بسته
۲-۹- ترویج و تبلیغات برنامه ریزی شده
۲-۱۰- انتقاد پذیری
۳- اهداف طراحی :
۳-۱- محصول جدید
۳-۲- طراحی دوباره یا به روز کردن
۳-۳- تکامل یا تحول
۳-۴- دامه گسترش یا یکپارچگی
ویژگی های بسته بندی صادراتی کالا
– مناسب بودن بسته بندی با شرایط اقلیمی کشورهای در مسیر حرکت تا بازار هدف
– بسته بندی صادراتی باید از لحاظ اندازه, شکل , رنگ, نوع, جنس, استانداردهای بازار هدف را مورد توجه قرار دهد و نیز قوانین و مقررات و مو انع گوناگون را رعایت کند.
– در بسته بندی صادراتی اهمیت ارتباط آن با فرهنگ مصرف و مصرف کننده بسیار حایز اهمیت است زیرا مردم پیش از آن که کالا را مصرف کنند یا به کیفیت توجه نمایند, با ظاهر آن کالا آشنا می شوند. بنابراین ارتباط ویژگی های ظاهری با انتظامات خریداران می تواند در جلب مشتری بسیار موثر باشد.
امروزه دراروپا با وجودی که یکی از شاخه های قدرت خرید , درامد سرانه است و قدرت خرید آنها بالاتر از کشور ما است کالاها در ایجاد و بسته بندی هایی کوچکتر نیز وجود دارد.
آیا این به خاطر فقر و نخریدن است جواب منفی است و عواملی از جمله:
امنیت اقتصادی در جامعه و حضور مستمر کالا در بازارها است . بنابراین خریدار به اندازه ظرفیت و مصرف مورد نیاز خود خرید میکند ونیازی به انبار کردن برای مصرف آنجا وجود ندارد
دلیلی دیگر این است که در روند زندگی آنها مکانیزم تعارف وجود ندارد و کالاها حالت استفاده شخصی دارد.
سومین دلیل احترام نهادن به سلیقه های مختلف است و بنابراین کالاها درابعاد گوناگون عرضه می شود . مثلاً درهیچ کشوری خرما را در بسته بندی های یک کیلویی نمی خرید بلکه در بسته بندیهای ۱۰ عددی مشاهده می کنید.
گذر بسته بندی , عقب ماندگی ما ,دلایل و راه کارها
صنعت بسته بندی , صنعتی نوپاست که نیاز به توسعه فراگیر دارد. با توجه به نقشی که این صنعت در توسعه صادرات غیر نفتی و افزایش درآمدهای ارزی کشور می تواند داشته باشد,سرمایه گذاری برای رشد و توسعه همه جانبه آن , ضرورت دارد. بسته بندی به بخش اصلی و نمایان شیوه زندگی امروز ما تبدیل شده است . در هر جایی از این کره پهناور که زندگی می کید همیشه به بسته بندی بسیاری از محصولات نیازمند خواید بود.
با توجه به اینکه کیفیت به عنوان یکی از مهمترین شاخص های مطرح شده در بخش مواد غذایی و اقلام دارویی کشور به حساب می آید , بسته بندی یکی از حساسترین و سوال برانگیزترین اجزا در فرآیند تهیه وتولید این محصولات است و بنابراین نمی توان به سادگی از مقوله بسته بندی گذشت چرا که بخش قلم وبسته بندی آن مخصوصاً در دو گروه از اقلام معرفی شده جزء لاینفک یک مقوله هستند (لازم و ملزوم). در این جا این سوال پیش می آید که چرا با توجه به در دست داشتن بهترین محصولات زراعی کشور هنوز نتوانسته ایم در بخش صادرات با سایر کشورها رقابت کنیم؟
همانطور که درکشور ما کلیه علوم درحال رشد و توسعه می باشند , صنعت بسته بندی نیز در حال رشد می باشد ولی متاسفانه نسبت به دنیا عقب هسیتم هنوز نتوانسته ایم تکنولوژی تولید بسته بندیهای اسپتیک ,Hot Pack , Colb Pack بسته بندی های محافظ در برابر کودک , بسته بندی حساس به مواد خطرناک (تشعشعات خطرناک و … )بسته بندی بالک , تتراپک و . . . را در صنعت فراگیر کنیم. در ادامه با توجه به نقد صورت گرفته , خواسته شده است که چند بسته بندی را که از دهه های گذشته به چشم می خورد در مقایسه با بسته بندی های جدید که هر کدام حداقل جایگزین چند بسته بندی برای اقلام می شوند را به اطلاع رسانده تا با جمع بندی آن بدانیم که در کجا قرار گرفته ایم و برنامه ریزان در آینده بتوانند در برنامه ریزی چند مرحله ای این صنعت محروم از جایگاه دانشگاهی در کشور را به رشد و توسعه پیش رانند. نمونه هایی که در زیر می خوانید مواردی منتخب از بسته بندی های کلاسیک هستند که موفقیت بی چون و چرایشان تثبیت شده است . این بسته موفقیت خود را مرهون عواملی متفاوتی از قبیل:
نوآوری های تکنولوژیک
نوآوری در طراحی
بهره گیری تمام و کمال از لیبل

واکس KIWi
در میان زبانها و فرهنگ های مختلف فوراً قابل تشخیص است . شهرت آن به دلیل KIWI قوطی سنتی واکس کفش سرپوش قرمز و سفید قوطی است که سمبل پرنده کیوی است . کیوی نیز به یکی از نمادها و نشانه های بسته بندی در جهان تبدیل شده است . این کمپانی در استرالیا در سال ۱۹۰۶ به پیشگامی مردی اسکاتلندی به نام رامسی تاسیس شد. او که پس از سالروز تاسیس کمپانی آن را به نام همسر نیوزلندی اش نامگذاری کرد اکنون محصولاتش در ۱۳۰ کشور جهان فروخته می شود.
در قرن نوزدهم استفاده از واکس کفش برای طبقاتی که می توانستند از عهده خرید پاپوش های چرمی گران قیمت برآیند, مورد اهمیت قرار گرفته , با ظهور قرن بیستم روشهای تولید واکس کفش گسترده و پیشرفته تر بود تا جایی که معمولا در دسترس بود.
در سال ۱۹۰۶ کیوی واکس اصلی اش را در استرالیا تولید کرد در حالی که پنج سال بعد تولید آن در امپراتوری بریتانیا گسترش یافت. با وقوع جنگ جهانی اول و نیاز برای محافظت و نگهداری از چکمه های تعداد بی شماری نظامی , افزایش ثابت و پایداری در تقاضای واکس چکمه به وجود آمد, تاجایی که در طول جنگ جهانی دوم این تقاضا ادامه یافت تا دومین نسل مصرف کنندگان که به این محصول متکی بودند از پاپوش های با ارزششان حفاظت شود . با بازگشت سربازان به زندگی شهری مصرف واکس کفش همچنان ادامه یافت تا از کفش ها و چکمه هایشان محافظت کند. کیوی در زمان کوتاهی به عنوان مارک درجه یک واکس کفش ماندگار شد و امروزه به عنوان یک راهبر جهانی در پیشاپیش رقبایش همچنان به پیش می رود.
قوطی اسپری
پی بردن به ضرورت تولید یک اسپری از مایعی که تحت فشار قرارگرفته باشد مربوط به قرنهای طولانی بوده است. به هرحال تکنولوژی اسپری ابتدا در نروژ در سال ۱۹۲۹ ابداع شد و در دهه ۱۹۴۰ به موقعیت تجاری بزرگی دست یافت. این موقعیت توسه بعد کاملا نوینی را در گستره بسته بندی امکان پذیر کرد.
افشانه های بویایی با همان گوناگونی اش منافع چشمگیری – همانند سس گوجه فرنگی – برای توزیع کنندگان آن در بازارهای فروش در بر داشت.
اسپری ها به یک عامل وارد کننده فشار (که معمولا گاز است) نیازمند هستند تا وقتی سوپاپ یا سرپوش را فشار دهند محصول از داخل ظرف با فشار به بیرون افشانده شود. کلید ابداع این شیوه در اسپری ها استفاده از مایعی بود که در حرارت اتاق تبدیل به گاز شود و د ر فشار کم یا حرارت پایین مایع باقی بماند.
ماده که به بیرون افشانده می شود هر چیزی می تواند باشد, اسپری مرطوب کننده مانند اسپری مو , اسپری کف برای اصلاح صورت یا اسپری خشک مانند پودر ضد تعرق . بدنه خود اسپری می تواند از آلومینیوم , حلبی , استیلی , شیشه و یا پلاستیک تولید شود. ظرف های حلبی ۷۵ درصد بازار فروش انگلیس را پاسخگو است در حالی که به نظر می رسد در دیگر کشورهای اروپایی قالب آلومینیومی را ترجیح می دهند چون آلومینیوم به واسطه چکس خوری بالایش می تواند تحت فشار از یک قالب یک تکه بیرون بیاید. تکنیک های تولید آن نیز معمولا به ساختار دو یا سه قسمتی استوانه متکی است . این خاصیت درجه بیشتری از ازادی در طراحی شکل ظرف را ممکن می سازد. ضمن این که تجربه نشان داده است سایز عمودی قطی های اسپری به عنوان محصولاتی که ما استفاده می کنیم رمز موفقیت شان است.
بطری شیشه ای کوکاکولا:
روسای جمهور ,مدیران بلند پایه , ستارگان سینما و بسیاری از چهره های شاخص جهان همواره اعتراف کرده اند که از طراحی نماو نشانه این دهه (Andy Warhol) بطری شیشه ای کوکاکولا لذت برده اند. طبق توصیف “اندی وارهول است”, وی آن را به عنوان یکی از شناخته شده ترین ظروف البته با بکاربری بسته بندی روی زمین تحسین کرده است.
طراحی امروزین آن در اوایل دهه ۱۹۰۰ صورت پذیرفت . زمانی که شیشه های کوکا کولا با تهدیدهای جدی و مستمر تقلید هم در محصول و هم در بسته بندی مواجه شد و بنابراین در سال ۱۹۱۶ اهداف و بایدهایی که در صورت مساله طراحی گنجانده شد, به این گونه بود که “یک بطری کوکاکولا” را فردی حتی اگر در تاریکی لمس کند خواهد شناخت.
بطری کوکاکولا طوری باید شکل گرفته باشد که حتی اگر شکسته شود , در همان حالت هم در یک نگاه بتوان گفت که چه بوده است.”
هنوز در بسیاری از کشورهای جهان این بطری با اندازه ۱۹۲ میلی لیتر استفاده می شود و گاهی اندازه های بزرگتر آن مشاهده شده اند.
در سال ۱۹۹۷ بطوری کوکاکولا به طور رسمی در اندازه بطری شیشه ای بریتانیایی ۳۳۰ میلی لیتر صادر شدکه منحصر به فرد بود, این صدور نتیجه تحقیقات و پژوهش های انجام شده از سوی کمپانی کوکاکولا بود که مصرف کنندگان هنوز مایلند نوشیدنی را از درون بطری شیشه ای ببینند که راه اولیه لذت بردن از کوکاکولا است.
قوطی نوشیدنی
بیش از دویست سال پیش یعنی در سال ۱۷۹۵ میلادی بود که ایده ذخیره و نگهداری مواد قابل مصرف در یک قوطی فلزی شکل گرفت. درست زمانیکه ناپلئون برای هر فردی که روشی موفق جهت نگهداری غذای ارتش او پیشنهاد کند, جایزه ای بزرگ درنظرگرفت. پیشرفت بسته بندی فلزی به میزان ثابت و منظم درخلال این مدت ادامه یافته است . روشهای تولید و نگهداری مواد غذایی پا به پای یکدیگر و به سرعت در طول قرن نوزدهم پیشرفت کرد . در سال ۱۸۱۰ میلادی یک فرد صنعتگر قادر بود تنها ۶۰۰ قوطی را در روز تولید کند. امروزه دستگاه ها و ماشین آلات جدید بیش از یک میلیون قوطی در روز تولید می کنند به طوری که تنها اروپا بیش از ۳۲ بیلیون قوطی در سال تولید می کند. در سال ۱۸۸۵ آمریکایی ها شیر غلیظی شده را به عنوان اولین مایع ذخیره شده در قوطی ها تولید می کردند. در سال ۱۹۴۰ در آمریکایی ها شیر غلیظ شده را به عنوان اولین مایع ذخیره شده در قوطی ها تولید می کردند. در سال ۱۹۴۰ در آمریکا و بخشی از اروپا نوشابه ها در قوطی های استیل – که از سه بخش مجزا ساخته شده بودند- به فروش می رفت. این قوطی ها یک سرپوش مخروطی داشتند که با یک در چوب پنبه ای مهر شده بود. آلومینوم کار می کرد, Alcoa که با Reliadle Daton ِ گام بزرگ دیگری درتکنولوژی قوطی بود. سدر سال ۱۹۶۳ کمپانی ابزار درپوش آلومینیومی که به آسانی باز می شد را ابداع کرد. با این هدف که میزان راحتی را نسبت به طرحهای قبلی افزایش دهد, مشتاقانه تولید این گونه از قوطی های فلزی را دگرگون کنند. در دهه هشتاد قرن بیستم قوطی هایی که دو قسمتی تولید می شدند آمده بودند تا بازار فروش را بیشتر از قوطی های سه تکه ای زیر سلطه خویش در آورند. این قوطی ها تقریبا صد در صد فروش بریتانیا را پاسخگوبود. شاید امروزه مهمترین پیشرفت در تکنولوژی قوطی , دستاوردهای زیست محیطی باشند. گیره حلقه ای کشیدنی (برای باز کردن در قوطی) که روی ان باقی می ماند نسبت به نمونه های پیشین که از قوطی جدا میشد و به هنگام دورریزی ریخت و پاش را در محیط زیست افزایش می داد, جایگزین مناسب تری بود که خود پیشرفت چشمگیری محسوب می شود.
همچنان که مولفه وزن سبک در قوطی ها به واسطه پیشرفت تکنولوژیک مواد و راهکارهای طراحی دست یافتنی شد. چنان که از سال ۱۹۶۰ کاهش وزن قوطی حلبی استیل بیش از ۵۰ درصد (از ۶۰ گرم به ۳۰ گرم درهر قوطی) ممکن شد. از سال ۱۹۷۰ وزن آلومینیومی از ۲۱ گرم به ۱۵ گرم کاهش یافته است . ضمن پذیرش دستاوردهای تکنولوژیکی ذکر شد همچنان بازیافت به عنوان شالوده و زیر ساخت بسته بندی ادامه دارد تا در صورت پیشرفت همچنان از عهده افزایش تولید برآید. بنابراین دلایل زیادی می تواند موجود باشد تا باور کنیم که این شکل از بسته بندی نوشیدنی ها به عنوان یک پدیده در تولید بسته بندی باقی خواهد ماند.
جعبه تخم مرع
جعبه تخم مرغ سمبل بسته بندی کاغذی است که شهرتی جهانی دارد و تقریبا طراحی ان بدون تغییر باقی مانده است و همچنان جعبه ساده ای در فروشگاه است که این به دلیل مفهوم بدیع و اولیه آن در دهه ۱۹۳۰ است با وجود فشار همه جانبه و نفوذ روز افزون پلاستیک دراواسط دهه آغازین قرن بیستم جعبه کاغذی تخم مرغ برخلاف همه رقبای ممکن در ان زمان تا به حال دوام آورده است و این حکایت جالبی است که ممکن است همچنان ادامه یابد تا بر کاربرد ابدی خمیر کاغذ برخلاف حضور نسبتا موقتی پلاستیک دلالت داشته باشد. با توجه به بقایایی که در چین یافت شده است سرآغاز خمیر کاغذ به همان تاریخی خود کاغذ یعنی ۱۰۰-۵۰ سال قبل از میلاد بر میگردد. برخلاف کاغذ بازیافت شده , خمیر کاغذ به سطح بالایی از کیفیت و ظاهر متوازنی که اغلب کاغذ نیازمند آن است, نیازی ندارد.
پوسته تخم مرغ مثالی استثنایی از بسته بندی طبیعی است , موفقیت دراز مدت جعبه تخم مرغ به واسطه مواد استفاده شده و سادگی طراحی آن است , مثالی کلاسیک از بسته بندی مصنوعی است که بسته بندی طبیعی و شکننده درون خود را تعیین می نماید.
کیسه خرید پلاستیکی یا کاغذی
تقاضای سوپرمارکت ها برای دراختیار قرار دادن کیسه خرید به مشتریان شگفت انگیز و قابل توجهی در ۲۰ سال اخیر افزایش داشته است و ارزش مجموع آن بیش از چند میلیون است. رشد چشمگیر این تقاضا در سوپرمارکت ها مجبور شدند . کیسه های بزرگتر و مقاوم تری تهیه کنند تا از عهده تقاضای فزآینده مصرف کننده برآیند.
طراحی کیسه خرید تا حدی موفق بوده اسک که در ۱۵ سال اخیرتنها درموادی که برای ساخت آن استفاده می شود تغییراتی به وجود آمده است.
اخیرا تغییرات قانونی و توجهات زیست محیطی بایدهای جدید را برای طراحان کیسه خرید تعریف میکند, این که کیسه برای دوران زندگی طراحی کنند و هدف از طرح مساله این بوده است که تنها یکبار به مثرف کننده فروخته شود و او تا زمانی که این کیسه کارایی داشته باشد بارها ازآن استفاده کند.
تتراپک
دکتر رابین راسینگ در سال ۱۹۵۱ کمپانی تتراپک را به عنوان شاخه فرعی کمپانی آکرلوند و راسینگ تاسیس کرد. به دنبال تقریبا ۱۰ سال پیشرفت و توسعه به سطحی از توانایی در فناوری دست یافت که قادر بود بسته بندی هایی را برای در برگرفتن مایعات با حجم کم در پاکت های مقوایی بسیار استرلیزه شده به بازار عرضه کند.
در سپتامبر ۱۹۵۲ تولید به شکل کارتن هرم چهار وجهی با گنجایش ۱۰۰ میلی لیتر برای بسته بندی خامه در سوئد در دست Clasic Tetra تجارتی اقدام بود. کارتن های استرلیزه ای که تتراپک از آن استفاده کرد چند لایه پیشرفتی چشمگیر محسوب می شد و شرایط مهر و موم استریل و موثری را برای کارتن ها فراهم می کرد, در سال ۱۹۵۵ کارتن هایی با گنجایش ۳۰۰ میلی لیتر و به عنوان محصولی آشنا در میان آشپزخانه انگلیسی ها جایگاه ماندگاری را از آن خود کرده است.
بسته بندی بویل این بک
این بسته بندی علاوه بر محافظت ماده غذایی در برابر میکروارگانیزم ها مانع نفوذ رطوبت و انتقال گاز میشود, شفاتف بوده و با ماده غذایی کاملا سازگاری دارد , می توان هوای ان را تخلیه و تحت حرارت آن را دوخت کرد , وزن سبکی داشته و هئگام انبار کردن به فضای کمتری احتیاج دارد, تحت شرایط انجماد هم استحکام دراب جوش بعد از خارج کردن از فریز می باشد و هنگام جوشیدن در اثر انبساط داخل نمی ترکد, با این همه مزیت قیمت آن نیز کم می باشد . تمامی این خواص به وسیله خواص آشنایی لفاف های پلی استر امکان پذیر است.
بسته بندی Cold can , hot can
مشکلات مربوط به بسته بندی مواد غذایی برای نیروهای نظامی همیشه مد نظر بوده و از تهیه بسته هایی که علاوه برخاصیت محافظت کنندگی , سهولت مصرف و آماده کردن مواد غذایی تحت شرایط نامساعد را داشته باشد.
حایز اهمیت می باشد . لذا بسته بندی خاص , برای ارتش و سربازان طراحی شده که در موقع باز کردن درب آن سیستم شیمیایی که جدا از ماده غذایی است فعال شده حرارت لازم برای گرم نمودن یا سرد کردن محتوای قطوی رافراهم اورده .
اخیراً درکشورهای اروپایی قهوه را در لیوان های پلاستیکی که دارای سیستم گرمایی می باشند , بسته بندی کرده اند که با فشار انگشت به کف لیوان , سیستم گرمازا فعال شده و قهوه محتوای لیوان را گرم و اماده مصرف می کند. این ظروف امروزه تحت عنوان Hotpack به بازار عرضه می شوند.
بسته بندی بک این باکس
این بسته ها سه نوع می باشند . درنوع اول کیسه در داخل جعبه رها است. این نوع معمولا طی ساخت بسته و عملیات پرکردن تولید می شود.
در نوع دوم قسمت کف یک کیسه در داخل کف جعبه یا کارتن چسب زده شده در نوع سوم کیسه با استحکام زیاد به دیواره های کارتن به صورت جزیی از دیواره به فرم ورق یا تیوپ در آخرین مراحل ساخت کارتن اضافه میشود.
کیسه ها خاصیت دوخت پذیری توسط حرارت را داشته و با بسته شدن لبه های کارتن در بالا و پایین بسته ایمنی مناسب را پیدا می کند.
این نوع بسته ها نه تنها برای مواد غذایی پودری و خشک استفاده میشود بلکه برای بسته بندی مایعاتی نظیر آب , میوجات نیز کاربرد دارند.
مایکرو ویو
به طور کلی بسته بندی مناسب باید دارای خصوصیات ذیل باشد:
غیررسمی بودن ماده غذایی – محافظ چربی و رطوبت – محافظت در مقابل نور – محافظ بهداشتی – محافظت در مقابل گاز و بو- محافظت در مقابل ضربه
بسته بندی در ماکروویو: ظروف پلاستیکی با بسته بندی در مایکروویو: ظروف پلاستیکی با پیشرفتهای جدید قابلیتهای استفاده در مایکروویو استفاده در مایکروویو را پیدا نموده اند. متداولترین مواد پلاستیکی مورد استفاده در بسته بندی مواد غذایی مخصوص مایکروویو عبارتند از: پلی پروپیلن , پلی استیرن , پلی اتیلن با دانسیته بالا , پلی وینیل کلراید. اکثر فلزات منعکس کننده امواج مایکروویو هستند و خودگرم نمی شوند.
موانع عدم رشد بسته بندی و استفاده از بسته بندی های امروزی
اکنون که جمعیت مردم روند رو به رشد دارد, به طور طبیعی رشد نیازهای مواد غذایی کشور نیز بالا می رو د . لذا بسته بندی مواد غذایی نقش خود را به منظور ارتقاء سطح سلامتی جامعه که یکی از اهداف برنامه توسعه در زمینه امنیت غذایی است , نشان می دهد.
بسته بندی بهداشتی مواد غذایی در ایجاد امنیت و حفاظت از مواد غذایی نقش بسیار مهمی را ایفاء کرده و همچنین به عنوان یک اصل در تجارت و صادرات در اغلب کشورهای جهان به عنوان یک مواد غیر نفتی مورد توجه خاصی قرار گرفته است.
در ایران مهمترین علل برخورد ضعیف با عدم بسته بندی های استاندارد را می توان اینگونه معرفی کرد
عدم شناخت تولید کنندگان و صاحبان کالا از مزایا و فواید بسته بندی استاندارد
عدم اگاهی مسئولین کنترل و نظارت بر قیمتها و هزینه های مرتبط با بسته بندی و تاثیر آن در قسمت تمام شده محصول نهایی
ضعف سازنده مواد بسته بندی و دستگاههای مرتبط با آن
عدم سرمایه گذاری و تخصیص بودجه مناسب برای بسته بندی استاندارد توسط دولت
سودجویی های برخی سودجویان به منظور روکردن محصولات نامرغوب و سوء استفاده کردن از بسته بندی با کم فروشی توسط برخی دیگر علاوه بر خطر انداختن سلامت عمومی جامعه, اطمات حیثیتی و اقتصادی بی شماری به چندین شرکت معتبر که هم اکنون با سرمایه گذاری های کلان در این رابطه فعالیت می کنند را می توان نام برد.

پیشنهادات جهت ارتقاء بسته بندی و دسترسی به بسته بندی های روز جهان
در باراریابی دنیا اکثریت مردم به برخورد اول , ظاهر گیرا وشکل مناسب و زیبایی های ظاهری توجه دارند.
جمع آوری انواع بسته بندی کالاهای ساخت کشورهای اروپایی و ایده گرفتن از اپانها , ایجاد نمایشگاهی در زمینه آخرین دستاوردها و جدیدترین پدیده های صنعت بسته بندی , حضور نمایشگاههای صنایع غذایی و … به تولیدکنندگان و صادر کنندگان کمک میکند تا کمبود ها و نقاط قوت و ضعف در بسته بندی محصولاتشان را بشناسند. وزارتخانه های صنایع بازرگانی در این زمینه می توانند بیشترین کمک را به تولید کنندگان و صادر کنندگان ارائه دهند.
نا گفته نماند که بسته بندی تنها مربوط به کلاا نیست بلکه در تمامی زمینه های خدماتی نیز بسته بندی نقش تعیین کننده ای دارد و به کارگیری هر نوع بسته بندی باید به تناسب سلیقه ها و مشتریان جهانی متفاوت و مطالعه شده باشد.
در ایران قبل از انقلاب به علت وابستگی جامعه و مراکز تولیدی به خارج از کشورهای سلطه گر مساله کیفیت نیز از سوی خود آنها هدایت و کنترل می شد و آنان نیز برای سودجویی بیشتر به امر کیفیت به عنوان یک ابزار در دست مدیر تولید توجه می نمودند.
اما در حال حاضر با توجه ریشه ای به مسائل جامعه از جمله تولید, کیفیت, قطع ریشه های وابستگی و ایجاد خودکفایی در تولید , انتظار می رود مساله توجه به کیفیت پس از یک سیر نزولی ناشی از بحران های مختلف , اکنون سیر صعودی را بپیماید.
به طور کلی جهت ارتقاء استاندارد بسته بندی کشور باید نکات زیر را درنظر گرفته شود:
توجه مصرف کننده به با صرفه بودن هزینه ها و تاثیر بسته بندی در قیمت محصول
ایجاد ارتباط سیستمی بین وزارتخانه های بهداشت , دامیپزشکی و موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی جهت تهیه استانداردهای بسته بندی و کاربردی چند منظوره
تشکیل گروههای مطالعاتی و کارشناسی برای توسعه تحقیقات در زمینه بسته بندی استاندارد
کاربردی تر کردن فرآیند بسته بندی و جلب توجه مشتری به فواید بهداشتی بسته بندی
هدایت سیستمی تولیدکنندگان به سمت بهسازی کیفیت محصولات
توجه مصرف کننده به باصرفه بودن استفاده از محصولات با بسته بندی استاندارد از لحاظ اقتصادی
فرهنگ سازی به منظور استفاده از بسته بندی های استاندارد و تبیین جایگاه بسته بندی های استاندارد و تبیین جایگاه بسته بندی توسط دستگاه های ارتباط جمعی کشور
از آنجا که محصولات غذایی و خوراکی هنگام بسته بندی باظروف و مواد بسته بندی تماس مستقیم پیدا می کنند استانداردهای کیفی حاکم بر محصولات بسته بندی به همان میزان فرآورده های خوراکی غذایی , سختگیرانه و دقیق تنظیم می شوند, بدین معنی که کوچکترین اغماضی در تعیین پارامترهای کیفی و حدود آنها, نحوه اندازه گیری و آزمون ویژگیها و نیز نظارت بر اجرا و پیاده سازی مورد قبول واقع نمی شود.
یکی از مواردی که چندی است به صورت بحث روز محافل علمی و کارشناسی مربوط به رویه های استاندارد و بهداشت و نیز مجامع صنعتی – تولیدی مرتبط مطرح شده استانداردهای مربوط به کاغذ و مقوای مورد استفاده در صنایع بسته بندی مواد غذایی و شیرینی جات است. در این خصوص استاندارد ملی ایران به شماره ۳۳۴۱ و نیز حداقل ضوابط تاسیس و بهره برداری کارخانجات تولید کننده مقوا منتشره در تاریخ آذر ماه ۱۳۸۲ از سوی معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت به عنوان فصل الخطاب مطرح هستند.
در این جا سعی شده است به نکاتی که در مورد این استانداردها خصوصا استاندارد ۳۳۴۱ مطرح است به صورت اجمالی اشاره شود.
کیفیت و تضمین کیفیت
در تدوین استاندارهای کیفی و رویه های اجرای آن معمولا علاوه بر کیفیت محصول باید به موضوع تضمین کیفیت محصول نیز پرداخته شود. اهمیت تدوین دستورالعمل های تضمین کیفیت درکنار حداقل های کیفی محصول از این جهت است که کیفیت یک محصول همواره با نمونه برداری تعیین می شود و تنها زمانی را به کل محصول تعمیم داد که رویه های تضمین کیفیت در ساخت محصول به دقت تدوین و اجرا شده باشند. از این رو سازمان جهانی بهداشت (WHO) و سازمان غذا و داری آمریکا (USFDA) رویه هائی را تحت عنوان GMP (Good Manufacturing Practice) تدوین کرده و آنهارا هر سال مورد بازنگری و به روز شدن قرار می دهند.
خوشبختانه در دستورالعمل معاونت غذا و دارو به مسئله تضمین کیفیت توجه شده (بر خلاف استاندارد ۳۳۴۱) اما این امر به شکل جامع صورت نگرفته است. در دستورالعمل مذکور الزامات قابل قبولی در خصوص نحوه انبارداری , خطوط و مکانهای تولید و … آورده شده است ولی در مورد نوع و کیفیت مواد اولیه مصرفی اشاره کاملی صورت نگرفته است . در صورتی که یکی از مهمترین بخش های رویه های تضمین کیفیت الزامات مربوط به مواد اولیه مصرفی در تولید می باشد.
در ساخت مقواهای مورد مصرف در جعبه های شیریئی طبق روشی که در رویه وزارت بهداشت ذکر شده انست عمدتا ۴ نوع ماده اولیه مصرف می شود.
الف- پوشال و آخال کاغذ و مقوا
ب- پوشش کاغذ
پ- چسب
ت- آب
درموارد الف و ت هیچ اشاره ای در هیچ کدام از استانداردها به نوع , کیفیت و منابع اشاره ای در هیچ کدام از استانداردها به نوع , کیفیت و منابع تهیه و نیز روشهای اندازه گیری پارامتر های کیفی آنها نشده است. در صورتی که ناگفته پیداست که این موضوع از چه اهمیتی برخوردار است.
در مورد ب یعنی کاغذ مورد استفاده برای پوشش مقوا در استاندارد ۳۳۴۱ در بند ۴-۱-۴ آمده است که کاغذ مصرفی باید سفید و بهداشتی باشد ولی هیچ تعریفی ازکلمات سفید و بهداشتی و حدود پارامترها و روشهای اندازه گیری آنها ارائه نشده است. همچنین در بند ۴-۱-۵ آورده شده است: “استفاده از پوشش مناسب بسته به نوع مواد خوراکی با مقوای جعبه الزامی است اگر از مقوای چندلا (لامینت شده)بهره گیری شود نیازی به پوشش درونی جداگانه نمی باشد و در بندی آن باید با دوخت حرارتی باشد”. در این جمله به قدری کلی گویی شده است که هیچ تعبیر دقیقی ازآن نمی توان برداشت کرد. همچنین الفاظ “پوشش مناسب” و “مقوای چندلا” کاملا مبهم بوده و هیچ تعریفی برای آنها ارائه نشده است . در انتهای جمله نیز آمده است که “در بندی باید بادوخت حرارتی باشد” در این جا به نظر می رسد که تدوین کننده استاندارد فراموش کرده که در خصوص جعبه های بسته بندی شیرینی صحبت می کند!
بنابراین با توجه به مواردی که در بالا گفته شد مشخص می شود الزامات تضمین کیفیت محصول به حد کافی مورد امعان نظر قرار گرفته و نیاز به بازنگری و اصلاح دارند.
استاندارهای غذائی سختگیرانه ترین استانداردها
استانداردهای کیفی مواد غذائی و محصولات مرتبط با آنها بسیار دقیق و سختگیرانه تنظیم می شوند و حتی در بسیاری از موارد (برخلاف تصور عموم) از استانداردهای محصولات صنایع دارویی نیز سختگیرانه تر و بهداشتی تر تدوین می شوند . علت آن میزان مصرف زیاد مواد غذائی است . برای مثال نمک سدیم کلراید غذایی به طور متوسط روزانه ۱۰ گرم توسط هر فرد مصرف می شود در صورتی که نمک سدیم کلراید در فراورده های دارویی (مثل سرم های تزریقی) ممکن است حتی سالی ۱۰ گرم نیز مصرف نشود. از اینرو مثلا پرامتری مثل فلزات سنگین در محصول نمک غذائی حد بسیار پایین تری نسبت به نمونه محصول دارویی دارد.
متاسفانه این سختگیری در استاندارد ۳۳۴۱ و رویه وزارت بهداشت احساس نمی شود . استاندارد ۳۳۴۱ بیشترین تاکید خود را روی خواص مکانیکی و فیزیکی محصول متمرکز کرده است و هیچ صحبتی از خواص شیمیایی محصول و میزان مجاز آلاینده های شیمیایی که ممکن است در محصول نهایی وجود داشته باشند به میان نیاورده است .شاید این توجیه آورده شود که الزام در استاندارد مذکور اسن است که یک پوشش کاغذ پارشمینه (که تمام خصوصیات شیمیایی آن در استاندارد مربوط به خود تعیین شده است) قبل از گذاشتن شیرینی درون جعبه قرار داده شود. ولی آیا واقعا این میزان سختگیری کافی است؟ برای مثال اگر جعبه ای ساخته شودکه مثلا میزان آرسنیک موجود درآن ppm100 باشد آیا هنوز می توان درون این جعبه یک لایه کاغذ پارشمینه گذاشت و با خیالی آسوده شیرینی در آن بسته بندی کرد اگر صرف گذاشتن یک لایه کاغذ پس از هر جعبه ای حتی جعبه های چند بار مصرف شده نیز می توان برای بسته بندی شیرینی استفاده کرد.
عدم توجه به این موارد ممکن است سلامت مصرف کنندگان را به شدت با تهدید مواجه کند لذا انتظار این است که در این خصوص کارشناسان محترم به دقت بررسی های لازم را انجام داده و الزامات مشخص و موثری را در استانداردهای مروبطه وارد کنند به صورتی که درجه سختگیری متناسب با نوع محصول در رویه استاندارد رعایت شده باشد.

پایداری محصول تولید شده
یکی از مهمترین موضوعاتی که در رویه های تضمین کیفیت خصوصا رویه های GMP به آن پرداخته شده است مسثله پایداری خصوصیات کیفی محصول در طی زمانی مشخص پس از تولید است . استانداردهای تدوین شده باید دقیقا به این مسئله توجه داشته باشند و با انجام آزمایشات دقیق پایداری روی محصول , شرایط نگهداری و زمان ماندگاری را مشخص کنند. این پارامتر ممکن است در مورد بعضی از محصولات خیلی اهمیت پیدا نکند. مثلا ظروف بسته بندی شیشه ای یا حتی فلزی زمانهای ماندگاری بسیار طولانی دارند ولی آیا در مورد مقوا نیز می توان گفت که این زمان به حد کافی طولانی است؟
متاسفانه در هیچ کدام از این استانداردها کوچکترین اشاره ای به این موضوع نشده است. این مورد را میتوان با ذکر یک مثال خوبی روش کرد: در استاندارد ۳۳۴۱ و رویه وزارت بهداشت میزان رطوبت محصو.ل و نیز ویژگی های میکروبی و مقاومت های مکانیکی ورق مقوا به خوبی پوشش داده شده است ولی آیا این میزان رطوبت طی انبارداری , حمل و نقل و تا زمان رسیدن به دست مصرف کننده ثابت خواهد ماند؟ آیا با افزایش رطوبت محصول زمینه برای رشد باکتری ها و قارچ ها (خصوصا در صورتی که از چسب نشاسته برای اتصال پوشش کاغذی استفاده شود) مهیا نمی گردد؟ (لطفا برای درک بهتر این موضوع شرایط اقلیمی شهرهای شمالی و جنوبی کشور را مدنظر قرار دهید). افزایش میزان رطوبت حتی مشخصات مکانیکی محصول (که در استاندارد ۳۳۴۱ خیلی به آنها تاکید شده است) را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد . اینجاست که باز احساس می شود استانداردهای مذکور به حد کافی سختیگرانه نیستند. نکته ای که بسیار اهمیت دارد این است که استانداردها حداثل شرایط و ضوابط کیفی را تعیین می کنند . لذا کالای استاندارد (بر خلاف تصور عموم) کالایی است که حداقل کیفیت را داراست. آیا در تدوین حداقل ها می توان اغماض کرد؟
عدم تعریف و تبیین پایداری در استانداردهای مذکور یکی از مشکلات است .مشکل دیگر این است که اساسا به نظر می رسد محصول تولید شده به حد کافی کیفیت پایدار و ثابت نداشته باشد. بزرگترین فاکتوری که پایداری را زیر سئوال می برد سهولت جذب رطوبت در محیط های مرطوب و خیس است. این مشکل کیفی با افزدون پوششهای پلیمری در هر دو روی مقوا برطرف خواهد شد. روش که کاملا در دنیا پذیرفته شده است . مقواهای با پوشش پلیمری در هر دو رو مقاومت بسیار خوبی درخصوص جذب روطبت دارند لذا پارامترهای کیفی آنها از پایداری و ماندگاری قابل قبولی برخوردارند . متاسفانه بنا به دلایل غیر قابل توجیه (که در بخش آخر به آنها پرداخته خواهد شد) استفاده از پوشش های پلیمری به عنوان روکش مقوا از الزام و اجبار خارج شده است.
ضرایب خطر و ریسک
مورد دیگری که در تدوین استانداردهای همواره باید مد نظر قرار بگیرد قابلیت اجرای رویه ها و دستورالعمل ها وضرایب ریسک هنگام اجراست. در تدوین مفاد یک رویه استاندارد, همواره بایستی توجه شود که درجه اجرا پذیری در چه حدی است . چنان چه ضریب ریسک بالا باشد می توان با اعمال تغییرات و اصلاحات لازم و یا قرار دادن پارامترهای کیفی دیگر در کنار آن رویه ضریب ریسک را به حداقل رساند.
یکی از بخش های مهم و کلیدی استاندارد ۳۳۴۱ الزامی است که تحت عنوان یادآوری (۱) آورده شده است. در این قسمت چنین آورده شده است : “در هنگام استفاده قبل از گذاشتن شیرینی درون جعبه استفاده از یک پوشش کاغذ مقاوم به چربی به طوری که کاملا داخل جعبه را بپوشاند الزامی است ” اهمیت این بخش از استاندارد۳۳۴۱ به حدی است که اگر آن را نادیده بگیریم استاندارد ۳۳۴۱ کلا زیر سئوال خواهد رفت و سئوال این است که چرا به نکته به این مهمی در این استاندارد این است این قدر ساده پرداخته شده است اصلا به اجرائی بودن این الزام و ضریب ریسک اجرا در مورد آن توچهی نشده است؟ باز هم توجه شود که جعبه هایی که توسط این استاندارد مورد تائید قرار می گیرند بدون قرار دادن یک پوشش کاغذ (مشابه کاغذ پارشیمنه) قبل از گذاشتن شیرینی , به هیچ عنوان مناسب برای بسته بندی محصولات غذایی خصوصا شیرینی نیستند. لذا به اهمیت یاد آوری (۱) و ضریبت ریسک اجرای آن باید بیشتر توجه شود. استفاده از این کاغذ باید به صورتی باشد که تمام کفف و جدا داخلی جعبه را کاملا بپوشاند بدون اینکه هیچ درز یا منفذی باقی بگذارد . آیا این کار عملی است ؟ آیا می توان از یک کارگر قناد انتظار داشت که چنین دقتی در این کار به خرج دهد؟ حتی با صرف دقت بسیار زیاد آیا می توان درون جعبه را طوری با کاغذ پوشاند که کاملا از عدم تماس محتویات جعبه با کف جدا و درب جعبه اطمینان حاصل شود؟ آیا پس از گذاشتن شیرینی درون جعبه می توان مطمئن بود که در حمل و نقل این تماس اتفاق نمی افتد؟ و چندین و چند سوال دیگر که نگرانی های چدی در مورد ضریب ریسک اجرایی این بند به همراه خواهد داشت.
نکته دیگری که در مورد این الزام میتوان مطرح کرد مسئله تضمین کیفیت اجراست یعنی چطور میتوان از اجرا و صحت اجرای آن اطمینان یافت ؟ شاید پاسخ این باشد که با نظارتهای دوره ای می توان به این تضمین دست یافت ولی آیا واقعا توجیه کافی است ؟ کسی که این توجیه را خواهد آورد قطعا با فضای کسب و کار در ایران آشنا نیست. برای درک بهتر موضوع شرایطی را در نظر بگیرید که مغازه قنادی مملو از جمعیت است (همانند ایام مصادف با اعیاد و یا ماه مبارک رمضان) آیا دور از ذهن است که تصور کنیم که تحت چنین شرایطی دیگر تضمینی برای رعایت این الزام وجود ندارد؟
بنابراین نتیجه میگیریم که این قسمت از استاندارد دارای ضریب ریسک اجرایی بسیار بالایی است ولذا لازم است که نسبت به آن تجدید نظر شود . یکی از راههای پایین آوردن ضریب ریسک بالائی هستند . دراین مورد مثلا استفاده از مقواهای با روکش پلیمری به عنوان یک الزام کیفی می تواند ضریب ریسک اجرا را در عمل تا حد معقولی کاهش دهد . در این صورت چنان چه در قرار دادن جعبه نتواند جلوی تماس محتویات جعبه با جدار داخلی را بگیرد نگرانی زیادی در خصوص آلوده شدن محتویات جعبه وجود نخواهد داشت زیرا دیگر جعبه از پوششی مقاوم به چربی و کاملا بهداشتی و محافظت کننده برخوردار است.

پیشنهادات
با توجه به کلیه موارد ذکر شده پیشنهاد این است که موارد زیر در استانداردهای مذکور مورد توجه واقع شوند.
الف) الزامات مربوط به کیفیت مواد اولیه مصرفی و ویژگیها و روشهای آزمون و منابع تهیه آنها در استاندارد گنجانده شوند
ب) خصوصیات و ویژگی های شیمیایی مقوای مصرف شده در ساخت جعبه و روش های آزمون آنها به تفصیل دراستاندارد لحاظ شود.
پ) برای افزایش پایداری محصول و نیز به حداقل رساندن ضرایب ریسک استفاده از پوشش فیلم پلیمری در هر دو روی مقوا جزء الزامات استاندارد قرار گیرد. طبیعی است که در این صورت لازم است مشخصات فیلم پلیمری و نیز مواد اولیه مورد مصرف برای ساخت آن نیز به دقت دراستانداردهای مذکور تبیین شود . همچنین تاکید می شود که استفاده از پوشش پلیمری باید در هر دو روی مقوا باشد و نیز استفاده از این پوشش نافی اجرای الزام مورد اشاره در یاد آوری (۱) از استاندراد ۳۳۴۱ یعنی گذراردن یکی لایه کاغذ پارشمینه قبل از گذاشتن شیرینی نیست.
شاید این ایراد وارد شود که با لحاظ کردن این سه پیشنهاد در استانداردها قیمت تمام شده محصول افزایش خواهد یافت . در پاسخ باید گفت که کیفیت و قیمت همواره با هم در تنازع هستند و این امری طبیعی است. امروزه در دنیا هزینه های بسته بندی مرتبا سیر صعودی نشان می دهند و شرکت ها در ارتقاء کیفیت بسته بندی محصولات خود یک رقابت دائمی دارند. سرمایه گذاری در بخش های تولیدی صنایع بسته بندی مرتبا افزایش می یابد و تکنولوژی ها و تجهیزات پیشرفته تر جای تکنولوژی ها و تجهیزات قدیمی تر را میگیرند و با همه اینها هیچکس کیفیت محصولات بسته بندی را فدای قیمت نمی کند زیرا اهمیت و جایگاه بسته بندی و کیفیت آن در صنایع غذایی (و البته در سایر صنایع) برهمگان روش شده است. از طرف دیگر قیمت فروش جعبه (که معادل قیمت شیرینی درون آن است) بسیار بیش از قیمت خرید آن است و لذا نگرانی در مورد بالارفتن قیمت جعبه واهی و غیر واقعی است.
نگرانی دیگری که ممکن است مطرح شود (و احتمالا درهنگام تدوین استانداردهای مذکور مورد نظر تدوین کنندگان قرار داشته است) بحث بازیافت مواد بکار رفته در تولید جعبه های شیرینی است و این که با استفاده از پوشش پلیمری این امر میسر نخواهد بود. ولی واقعیت این است که مقواهای روکش شده با فیلم پلیمری نیز مثل سایر مقواها قابل بازیافت هستند فقط نباید انتظار داشت که بدون هیچ تغییری در روش های تولید و تجهیزات بکار رفته بتوان به این مهم دست یافت . امروزه مقواهای با روکش پلی اتیلن و پلی پرو پیلن در تمام دنیا هم برای بسته بندی محصولات غذایی و هم برای بسته بندی محصولات صنعتی به طور گسترده استفاده می شوند و به راحتی نیز در چرخه بازیافت قرار میگرند و این کار با اعمال تغییراتی در فرآیند و تجهیزات ری پالپر (Repulper) امکان پذیر است و لذا نگرانی در این زمینه نیز بی مورد است.
در عوض با استفاده از روکش پلیمری در هر دو طرف مقوا , مقاومت نسبت به رطوبت و چربی تا حد قابل قبولی افزایش و احتمال رشد باکتری ها و قارچ ها در طی زمان انبارش و حمل و نقل و درهنگام مصرف به کمترین میزان ممکن می رسد. همچنین مقاومت های مکانیکی جعبه ئیز در حد ثابتی باقی می ماند. مضافا بر این که به دلیل بهبود خواص مکانیکی مقوای روکش شده با بیلم پلیمری , می توان از مقواهای روکش شده با بیلم پلیمری , میتوان از مقواهای نازکتر استفاده کرد که این خود هم در قیمت تمام شده تاثیر مطلوب دارد و هم میزان مصرف مواد سلولزی را کاهش می دهد (به تاثیر مستقیم و غیر مستقیم آن در حفاظت از محیط زیست خصوصا جنگل ها و مراتع توجه شود).
چنان چه مقواهای با روکش پلیمری در هر دو رو , با دفت و نظارت کیفی کامل تولید شوند حتی هنگام مصرف نیازی به استفاده ازکاغذ پارشمینه نخواهد بود اگر چه به دلیل پایین آوردن ضریب ریسک و نیز کاهش خطرات آلودگی هنگام حمل و نقل و انبارش استفاده ازکاغذ پارشمینه نیز توصیه میشود.
در نهایت به نظر میرسد با اجرای این سه پیشنهاد , استانداردهای مذکور به حد کافی در تعیین حداقل های کیفی برای تولید جعبه و بسته بندی شیرینی و سایر مواد خوراکی موثر و کارامد باشند.
گزارش مصرف بسته بندی در سال ۲۰۰۶ – ۲۰۰۵
بسته بندی یک بخش اساسی در زندگی روزمره ما است. ما در زندگی امروزه تحت فشارهای زیادی زندگی می کنیم . با توجه به نوع زندگی ما , درکار و در زندگی شخصی و کلیه فعالیتهایی که درگیر آن هستیم , بسته بندی با تغییرات زیادی در نوع مصرف مواجه است.
تغییر دورنما و آینده زندگی جمعی و امتیازاتی که تکنولوژی های جدید به همراه آورده است , به طور ثابت و پایدار , فرصت های جدیدی را برای تولید کنندگان در یافتن راه های جدید برای راضی کردن و برآورده کردن نیازهای مشتریان بسته بندی پدید آورده است.
مصرف بسته بندی هزینه های زنجیره تولید را افزایش می دهد. مصرف بسته بندی نباید تنها به جاذبه و تاثیرات بصری آن در سوپر مارکتها توجه داشته باشد بلکه باید از محتویات بسته بندی محافظت کند وسهولت توزیع آن را فراهم بیاورد و تا جایی که ممکن است سادگی حمل و نقل وئ کاربرد توسط مشتریان را فراهم بیاورد
رشد پایدار
در سال ۲۰۰۵ بازار بسته بندی , ارزشی در حدود ۳۷۰ بیلیون دلار آمریکا داشته است که یک رشد ۵ درصدی را نشان میدهد. در بازارهای توسعه یافته و پیشرفته مانند آمریکای شمالی و اروپای غربی این رشد به صورت آرام و تدریجی درهر سال تکرار میشود. بسته بندی آشامیدنیها و غذا دو بخش عمده و بزرگ هستند که دو سوم مصرف بسته بندی راشامل می شوند.
بازارهای لوازم شخصی و لوازم ارایشی و بهداشتی هر یک ۵ در صد مصرف بسته بندی را دراختیار داشته اند.
ابداعات بسته بندی تقاضای بازار را تغییر داده است.
تغییر در نوع زندگی , افزایش جمعیت و عادت های مشتریان در نوع بسته بندی و مصرف عمومی تاثیرمی گذارد . ابداعات درمحصولات وبسته بندی رشد بازار را به دنبال دارد. ۴ بازار عمده مصرف بسته بندی رشد بازارهای مواد غذایی , آشامیدنی ها , لوازم ارایشی و بهداشتی و مواد دارویی میباشد.
تعداد زیادی از محصولات مصرفی جدید در هر سال معرفی می شوند که به طور فزاینده ای رو به رشد است. بسته بندی یکی از روش های مشهودی است که یک محصول را در رقابت با دیگر محصولات متفاوت می سازد.
سهولت استفاده هنوز یک امر کلیدی است
جدول زیر نشان می دهد که انتخاب بسیاری از عوامل حاصل از بسته بندی بر روی چگونگی استفاده از محصولات و بسته بندی آن تاثیر می گذارد. سهولت یکی از عوامل و محرک های کلیدی است وتولیدکنندگان بسته بندی دریافته اند که نوع زندگی پرمشغله تر و کوچک شدن واحدهای خانواده و کمبود زمان , عادت های مصرف را تغییر داده است.
این عوامل است که بر اساس آن ابداعات بسته بندی شکل خواهد گرفت و تعیین خواهد شد.
در بسیاری از کشورها, خانواده های کوچک و تک نفره بسیار بیشتر از خانواده های سنتی هستند. خانواده های کوچکتر تقاضاهای جدیدی برای بسته بندی و محصولات جدید دارد. برای مثال بازار غذا های آماده در اروپای غربی بین سالهای ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۵ بیش از ۵۰ درصد رشد یافته است. در ایالات متحده نیز که در این مورد بازار بسیار پیشرفته ای دارد. رشدی بیش از ۳۰ درصد مشاهده شده است.
یک محرک قوی درافزایش تقاضا برای بسته بندی افزایش قدرت خرید است این قدرت خرید, سالیانه در حدود ۳ درصد افزایش یافته است که عامل عمده ای در افزایش تقاضا برای محصولات بسته بندی شده در بازارهای جغرافیایی جدید است. افزایش نگرانی برای سلامتی افراد تقاضای بازار را برای محصولات و بسته بندی جدید به سوی تضمین کیفیت محصولات سوق داده است.
افزایش سفرها , هم سفرهای درون شهری و مدام و هم سفرهای تفریحی , موقعیتهای جدیدی را در مصرف پدید آورده است محصولات وبسته بندی های مناسب , فراهم کردن این فرصت ها و مجال را توسعه داده است.
نسل جدید
چهان پیرتر شده است و میانگین سنی جمعیت در بسیاری از کشورهای توسعه یافته افزایش یافته است. متناظر با کاهش نرخ تولد برای اولین بار , جمعیت بالای ۵۰ سال بیشتر از سایر سنین شده است. برای پاسخ به تقاضای این نسل بسته بندی باید شکل جدیدی به خود بگیرد . به عنوان مثال می توان به بسته بندی باید شکل جدیدی به خود بگیرد. به عنوان مثال می توان به بسته بندی های دارویی شیک اشاره کرد که راهنمای مقدار تجویز دارو برای بیمار بر روی لیبل آنها بطور واضح و مشهود قابل دید است. درب های آسان باز شو برای جارها و بطریها نیز از این قبیل است.
کانال های فروش جدید
تغییر عادت های خرید. باعث به وجود آمدن تغییر و تحولاتی در خرده فروشی های عمومی شده است. تقاضای گسترده ای برای سهولت خرید انواع محصولات درهرمکانی وجود دارد مانند حصور خواربارفروشی ها در پمپ بنزین.
استفاده از ماشین های پیشرفته خرید و فروش به طور چشمگیری رو به افزایش است , به همراه فروشگاه های اینترنتی و تحویل محصولات درمنزل , که بخشها و سیستم های توزیع را به طور کلی تغییر داده است . این امر فرصتی را در اختیار مارک های تجاری بزرگ و تولید کنندگان بسته بندی برای تولید محصولات و بسته بندی های جدید قرار می دهد.
توسعه و پیشرفت محصولات جدید به ایجاد بازارهای جدید کمک میکند, امروزه طبقه بندی های جدیدی چون غذاهای آماده مصرف در حین کار و نوشیدنی های انرژی را به وجود آمده اند که زاییده تفکر بکر و پاسخی به تغییراتی است که در نحوه زندگی ما به وجود امده است.
ابداعات در بسته بندی میتواند استفاده ازموقعیت های مناسب را توسعه بدهد مانند استفاده از دربهای آسان بازشو برای نوشیدنیهای ورزشی و همچنین استفاده از بسته بندی می تواند ارزش افزوده زیادی تولید کند برای مثال استفاده از دو محصول در یک بسته بندی مانند ماتیک و برق لب دریک بسته بندی واحد.
مقایسه مواد بسته بندی
بسته بندی های پلاستیکی طبق آمارگیری های انجام گرفته نزدیک به ۴۰ درصد بسته بندی محصولات را در بر میگیرد و رشد مصرف آن سریعتر ازموارد دیگر است.
رشد سریع این مواد به دلیل امتیازات و ویژگی های خاص این مواد است که جانیشین بسیار مناسبی برای بسته بندی های موجود هستند . تولید کنندگان ظروف سبک و ظروف بسته بندی لوکس با ظاهر زیبا وجذاب به دست آورده اند. استفاده از فلزات نیز در صنایع آشامیدنی نقش بسیار برجسته و ممتازی دارد. استفاده از آنها در بسته بندی نوشیدنی های گازدار سبک افزایش چشمگیری داشته است و در صنایع غذایی نیز مصرف فلزات روند رو به رشدی را تجربه میکند.
بسته بندی آشامیدنی
مصرف نوشیدنی ها با میانگین رشد ۲ درصد در سال در حال افزایش است. سرانه مصرف نوشیدنیها درسال در حدود ۱۹۰ لیتر است. مصرف کنندگان در آمریکای شمالی , استرالیا و اروپای غربی سه برابر این مقدار نوشیدنی مصرف می کنند. نوشابه های گازدار در بسته های نوشیدنی تک نفره عرضه شده و مصرف آن با رشد حدود ۲ درصد در هر سال درحال افزایش است . تلاش برای سلامت کامل مصرف کننده در مورد نوشیدنی های ورزشی و انرژی زا و بسته بندی های آب و به طور پراکنده در مورد آب میوه متمرکز شده است. از حدود ۵ سال پیش مصرف عمومی اب های بسته بندی شده با میانگین رشد ۸ درصدی درهر سال رو به افزایش است در حالیکه نوشیدنی های انرژی زا با سرعت ۱۲ درصد به طور پیوسته در سال ۲۰۰۴ افزایش یافته است . در ۵ سال گذشته در ایالات متحده مصرف نوشیدنی های انرژی زا با رشد ۸۰ درصدی روبرو بوده است که بیشتر مصرف کنندگان این نوشیدنیها جوانان هستند. مصرف نویشیدنیهای الکلی با کاهش چشمگیری مواجبه بوده است. درایالات متحده آمریکا دارای رشد منفی بوده و عدم مصرف رانند گان از نوشیدنی های الکلی یکی ازعوامل کاهش مصرف نویشیدنی های الکلی است.
بسته بندی نوشیدنی ها برای عموم مردم
با توجه به رشد جمعیت و افزایش خانواده های تک نفره و تغییر درنوع زندگی , بازار بسته بندی های نوشیدنی تحت تاثیر قرار گرفته است. امروزه بسته بندی با نیازهای متفاوتی روبروست مانند بسته بندی برای کودکان که باید دارای وزن سبک باشد و قابلیت حمل و نقل آسان داشته باشد و آنان را به خرید یک کالا ترغیب کند , برچسب بر روی محصولات کاملا خوانا باشد و اندازه آن متناسب باشد. به طور مثال بسته های ۲۴۰ میلی لیتری برای افراد بزرگسال مناسب تر است.
وقتی با افزایش خرید و عرضه کالا روبه رو می شویم که حاصل از نوع بسته بندی کالاست و تولید کنندگان را تشویق به توسعه تکنولوژی و نو آوریهای جدید می کند. اغلب مصرف کنندگان جذب طراحی بسته بندی شده و با توجه ساختار بسته بندی خواهان بسته بندی های زینتی می باشند. در چند سال گذشته سلیقه ها از بسته های چند بار مصرف به سمت استفاده از ظرف های قابل بازیافت در فلز , پلاستیک و شیشه تغییر یافته است.
اغلب مشتریان بسته بندیهایی را که دارای جایزه است به بقیه انواع آن ترجیح می دهند . افراد خانه دار شکل های ساده تر را ترجیح میدهند و تولید کنندگان ,بسته بندی های جدید و قابل بازیافت را بر اساس نیازمشتریان توسعه و گسترش می دهند. مصرف کنندگان سهولت استفاده و قیمت پایین رابرای بسته های بزرگ ترجیح می دهند . جمله این عوامل بسته بندی را به سوی استفاده از بطری های پلاستیکی سوق دارده است.
همه اقشار جامعه ازنوشیدنی ها استفاده می کنند. مصرف کنندگان به سبکی وزن بسته بندی و خنک کردن آسان نوشیدنی و باقی ماندن گاز نوشیدنی پس از باز کردن آن اهمیت زیادی میدهند . قوطی ها به آسانی حمل ونقل و نگهداری می شوند و یک مشخصه ممتاز آنها نیاز به فضای کمی است که در شکلهای چندتایی بسته بندی در قفسه های فروشگاه اشغال می کند و این محبوب مصرف کنندگان است.
بسته بندی نوشیدنی های گازدار:
مصرف نوشیدنی های گازدار از منطقه ای به منطقه دیگر متفاوت است بسته بندی ها ی قابل بازیافت از قبیل قوطی های نوشیدنی و شیشه ای در ایالات متحده مصرف بسیار زیادی دارند و به طور پراکنده درتمامی نقاط دنیا استفاده می شوند و بسته بندی های چندبار مصرف هنوز در قسمت اعظمی از فروشگاه های اروپای شرقی و آمریکای جنوبی مصرف می شوند . شیشه های چندبار مصرف و مشتقات آن در آمریکا جای خودرا به بطری های بازیافتی و قوطی ها داده است.
مزه نوشیدنی ها نیز در فروش آنها نقش عمده ای را ایفا میکند. فروش نوشیدنی های گازدار در ظروف pet , pon با هم متفاوت است. در اروپای غربی ۱ درصد نوشیدنی های الکلی در بطری های پلاستیکی به فروش می رسد که باعث ارزانی انها می شود. درکشور روسیه این مساله باعث بالارفتن فروش و توسعه بازار شده است. از قوطی ها و همچنین بطری ها در روسیه استفاده خوبی شده است و کاربرد آن رشد تقریب ۸۵ درصد در هر سال از ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ را به دنبال داشته است.
بازار آمریکا نیز با استفاده از قوطی ها وبطری های پلاستیکی رشد چشمگیری یافته است. در اروپای غربی بسته بندی دچار تحولی بزرگ شده , بطوریکه در ۱۵ سال اخیر شیشه ها توسط پلاستیک جایگزین شده اند و امروزه قوطی های نوشیدنی سهم اعظم بازار را در اختیار گرفته اند . پلاستیک ها در اروپای شرقی و آمریکای جنوبی نیزاز شیشه پیشی گرفته اند که این مساله در اروپای شرقی نمایان تر است.
مواد غذایی
فروش مواد غذایی بسته بندی شده در سال ۲۰۰۴ بیش از ۱۳۶۰ بیلیون دلار آمریکا برآورد شده است. توسعه بازارها باعث ایجاد شبکه های توزیع بهتر و ادغام تولید کنندگان بزرگ بوده است. افزایش میزان فروش مواد غذایی بسته بندی شده به دلیل افزایش دسترسی و فراگیر بودن و همچنین افزایش قدرت خرید در بین مردم می باشد. بازارهای آمریکا شمالی و اروپای غربی به سبب افزایش تقاضا برای غذاهای بسته بندی شده مناسب و سالم رشد بسیار خوبی یافته است.
تمایلات مصرف
در آمریکای شمالی و اروپای غربی , ارتباط مردم با غذا به طور مداوم درحال تغییر است که این امر به دلیل تغییر در نوع زندگی آنهاست . ازآنجاییکه مردم به طور فزآینده ای آگاه و بی قرار شده اند و زندگی آنها تحرک زیادی یافته است و مدام درحال حرکت هستند, کلمه های Deskfast , Dashboard dinning در فرهنگ لغات وارد شده است.
مشتریان علاوه بر اینکه می خواهند زمان کمتری صرف آماده کردن و خوردن غذا کنند . تمایل دارند که زمان کمتری نیز برای خرید این مواد غذایی صرف کنند . تجربه خرید مناسب و سریع برای بسیاری ازمشتریان تبدیل بهیک رویا شده است.
درطول ۵ سال گذشته , غذاهای آماده یک رشد ۷ درصدی را در اروپا و رشد ۵ درصدی را در ایالات متحده ثتب کرده است.
اما با افزایش تقاضا برای سهولت و سادگیاستفاده ازمواد غذایی نباید کیفیت قربانی بشود.
در سالهای اخیر شاهد ادامه مسایل و بحث های مختلف در مورد چاق شدن مردم هستیم. مشتریان خواهان غذاهای بسته بندی شده سالم هستند. برای مثال در طول ۵ سال گذشته , استفاده از سوپ های سرد در فروشگاه ها یک میانیگین رشد ۱۵ درصدی را در اروپای غربی و یک رشد ۲۲ درصدی را درایالات متحده در هر سال نشان می دهد. رشد مصرف ماست و محصولات لبنی , یک کاهش آرام ویکنواخت را به دنبال دارد.
پیش بینی می شود تا سال ۲۰۱۰ درانگلستان اکثریت مردم به صورت انفرادی زندگی کنند. نرخ بالای طلاق و بالا رفتن سن ازدواج , به همراه افزایش میانگین سن جمعیت نشاندهنده گستردگی خانواده های تک نفره نسبت به گروه های سنتی خانوادگی است. این امر تاثیر عمیقی بر صنعت بسته بندی و تکنولوژی های جدید خواهد گذاشت و همچنان به سهولت بسته بندی مانند دربهای آسان بازشو نیاز خواهد داشت.
بسته بندی غذایی
بسته بندی های پلاستیکی سخت و محکم (صلب) درشکل های گوناگونی عرضه شده اند اما اغلب به مقدار قابل ملاحظه ای در شکل بطری های hdpe و ظروف با دیواره نازک هستند . استفاده از این نوع بسته بندی در سال ۲۰۰۴ درآمریکای شمالی رشد ۳ درصدی و در اروپا یک رشد ۴ درصدی را نشان داده است.
ظروف پلاستیکی دارای دیواره نازک برای گستره وسیعی از محصولات از قبیل ماست ها, غذاهای آماده و دیگر غذاهای بسته بندی شده که استفاده از آنها بسیار ساده است و به شکل آماده مصرف در حین کار وجود دارد . به کار می رود. بطری های Hdpe برای ظروف شیر به صورت سنتی مورد استفاده قرار میگیرد.
اغلب بسته بندی های پلاستیکی انعطاف پذیر به صورت کیسه های کوچک Pouch است که به طور فزآینده ای برای سس هی و دیگر غذاهای مورد استفاده مجدد , به منظور سهولت استفاده , به کار میرود
بسته بندی های پایه کاغذی و مقوایی به طور گسترده برای محصولات نانوایی یا شیرینی پزی , غذاهای یخ زده و غذاهای آماده مورد استفاده است. ظروف بر پایه کاغذ و مقوا , از رشد مناسبی در بازار برخوردار است اما بسته بندی های کارتنی مورد مصرف برای مواد غذایی مایع در سالهای اخیر در بعضی بازارها از جمله ایالات متحده , انگلستان و فرانسه کاهش پیدا کرده است.
کنسرو سبزیجات , سسها, چاشنی ها, و ادویه جات , غذای بچه و مرباهای گوناگون در شیشه محافظت می شوند. بازار بسته بندی های شیشه ای رشد فراوانی در بخش هایی از اروپای شرقی داشته است. این نوع بسته بندی عمده مصرف را در بسته بندی سبزیجات داشته است.
بسته بندی های آرایشی و بهداشتی
بسته بندی های آرایشی و بهداشتی در سراسر دنیا در حال افزایش است و مردم توجه ویژه ای به ظاهر و آرایش خود می دهند. بیشترین تقاضا برای تولیدات ارایشی در بین افراد مسن وافراد ثروتمند دیده می شود. که می خواهند به وسیله آرایش جوان بمانند.
زیاد شدن برنامه های تلویزیونی و مجلات مد که وسایل زیبایی صورت و جراحی زیبایی را رواج میدهند و مرکز این جریان رسیدن به کمال و افزایش فشار برای جوان ماندن ابدی و سلاتم ظاهر است. درحال حاضر بازار لوازم آرایشی درنوجوانان نفوذ کرده است و نوجوانان دختر بدون حدودیتهای سنی از لوازم آرایشی استفاده می کنند. به علاوه درامدی که از طرف زنان به لوازم آرایشی استفاده می کنند. به علاوه درامدی که از طرف زنان به لوازم آرایشی استفاده اختصاص داده می شود , افزایش یافته است. مردان نیز در افزایش تولیدات آرایشی سهم ویژه ای دارند. تعداد زیادی ازمردان محصولات را پیش از اینکه به انتخاب همسرانشان اعتماد کنند, خودشان خریداری می کنند . آنان به بهترین کیفیت گرایش داشته و بیش از پیش به دنبال محصولات آرایشی مردانه پیشرفته هستند.
در بازارهای آمریکا تولیدات جدیدی برای مردان با بسته بندی های جداگانه مردانه وجود دارد. لوازم آرایشی مردانه با رشد ۱ درصدی درهر سال روبرو است و در سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ بازار لوازم آرایشی به آهستگی رشد یکنواختی را تجربه کرده است.
بسیاری از تولیدکنندگان سعی در تولید لوازم آرایشی ویتامینه دارند.
رشد بر اساس بازارهای جغرافیایی
رشد اروپای غربی فروش لوازم آرایشی و بهداشتی بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ بار شد نسبی ۲ درصدی درهر سال روبرو بوده است. که پیش بینی می شود تا سال ۲۰۰۹ با همین نسبت به رشد ادامه پیدا کند و درهمین مدت تولیدات محافظ پوست برای هر کدام به ترتیب ۵ درصد و ۳ درصد در هر سال بوده است. ایرلند و اسپانیا بیشترین و سهم بازار را دراختیار دارند که سهم هر یک به ترتیب ۶ و ۵ درصد می باشد.
دراروپای شرقی بازار لوازم آرایشی درمدت مشابه سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ با رشد نسبی ۷ درصد در هر سال مواجه بوده است که بیشترین فروش دراوکراین اتفاق افتاده است به طور ی که رشد ۲۶ درصدی درهر سال به ثبت رسیده است درحالیکه در جمهوری چک و اسلواکی و روسیه رشدی در حدود ۵ درصد نشان داده شده است. گستردگی استفاده از لوازم آرایشی در اوکراین نتیجه بهبود استانداردهای زندگی در این کشور است.
رشد متوسط اوکراین نشان دهنده این حقیقت است که مردم اوکراین و عموما مردم شرق اروپا توجه ویژه ای به آرایش شخص دارند. آنها ظاهرا جوان وجذاب وهزینه بیشتر از درآمدشان را برای خرید محصولات آرایشی به کیفیت هزینه می کنند . درحالی که سطح رفاه آنها پایین تر از مردم اروپای غربی است.
بسته بندی آرایشی و بهداشتی
بسته بندی های آرایشی و بهداشتی نیاز به این دارند که در قفسه های فروشگاه ها جاذبه و تاثیر بصری فوق العاده داشته باشند . بسیاری از خریدها از روی ولخرجی و به دلیل گرافیک و طراحی فریبنده بسته بندی صورت میگیرد. کیفیت بالای بسته بندی ها آرایشی و بهداشتی باعث طبقه بندی های متفاوت لوازم آرایشی و بهداشتی میشوند.
مواد اولیه بسته بندی های آرایشی و بهداشتی
مرکز توجه تولید کنندگان بسته بندی بر روی تولید محصولاتی قرار دارد که در آرایش روزانه مواد مصرف هستند . پلاستیک صلب و بطری های hdpe و تیوب های پلاستیکی موادی هستند که به طور عمده برای محصولات آرایشی و بهداشتی مورد استفاده قرار می گیرند . در بین سالهای ۱۹۹۹ تا سال ۲۰۰۴ , سهم این مواد در بازار اروپای شرقی ۴۶ در صد و برای ایالات متحده ۶۴ درصد بوده است. پلاستیکی صلب در اروپای غربی و شرقی به ترتیب دارای رشد ۳ و ۱۱ درصد در هر سال بوده است. بسته بندی های انعطاف پذیر قسمت عمده بسته بندی ها را در اروپای شرقی است که رشد ۳۳ درصدی در این بازار داشته است که برای بسته بندی صابون و تیغ ریش تراشی یکبار مصرف استفاده شده است.
بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ در اروپا شیشه با رشد ثابت ۳ درصد درهر سال روبرو بوده که قسمت عمده استفاده ان در تولیدات ادکلن و بوزا بوده است.

[تعداد: 0   میانگین:  0/5]
آموزش ICDLآموزش برنامه‌‌نویسیآموزش بورس
آموزش اکسل Excelآموزش طراحی سایتآموزش ریاضی عمومی
آموزش آفیس Officeآموزش ساخت بازی موبایلآموزش مهارت های تند خوانی
آموزش تایپ ده انگشتیآموزش برنامه‌‌نویسی اندرویدآموزش نرم افزارهای Adobe
آموزش مهارت برای بازار کارآموزش برنامه‌‌نویسی پروژه محورآموزش ارائه و طراحی اسلاید
آموزش زبان های خارجیآموزش راه‌اندازی و مدیریت سایتآموزش آمار و احتمال مهندسی
آموزش طراحی 3D و متحرک سازیآموزش طراحی و گرافیک کامپیوتریآموزش ساخت انیمیشن و تدوین فیلم
● استخدام در فرادرس ● آموزش های رایگان ● تبلیغات کلیکی

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

18 − پانزده =